کم خونی در بارداری یکی از مشکلات شایع در میان زنان باردار بوده که به دلیل افزایش نیاز بدن به آهن و سایر مواد مغذی بروز می یابد. در این دوران، بدن مادر باید اکسیژن کافی را از طریق خون به جنین منتقل کند و کاهش سطح هموگلوبین ممکن است این روند را با مشکل مواجه سازد. اما چه عواملی باعث بروز کم خونی در دوران بارداری می شوند؟ اگر کم خونی به موقع تشخیص داده نشود و درمان مناسب صورت نگیرد، ممکن است با عوارض جدی همراه باشد. در این مقاله به تعریف و انواع کم خونی در بارداری، علائم، عوامل خطر و روش های تشخیص و پیشگیری خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
کم خونی در بارداری چیست؟
کم خونی در بارداری یکی از شرایط شایع اما قابل کنترل بوده که به دلیل افزایش نیاز بدن به آهن و سایر مواد مغذی رخ می دهد. در این دوره، حجم خون مادر افزایش می یابد تا بتواند اکسیژن و مواد مغذی کافی را به جنین منتقل کند. برای انجام این وظیفه، بدن به تولید بیشتری از گلبول های قرمز نیاز دارد اما اگر میزان آهن، ویتامین B12 یا اسید فولیک کافی نباشد، تولید سلول های خونی با مشکلاتی مواجه می شود و سطح هموگلوبین کاهش می یابد.
در بسیاری از موارد، کم خونی خفیف در بارداری طبیعی تلقی می شود و با مکمل های تغذیه ای قابل کنترل است. اما اگر این کمبود شدید شود یا به مدت طولانی ادامه یابد، ممکن است با عوارضی همراه باشد. البته لازم به ذکر است برخی بیماری های زمینه ای مانند اختلالات کلیوی، دیابت، بیماری های التهابی مزمن یا مشکلات ژنتیکی نیز احتمال ابتلا به کم خونی در دوران بارداری را افزایش می دهند.
علائم کم خونی در بارداری
بهتر است بدانید با افزایش نیاز بدن به مواد مغذی به ویژه آهن در دوران بارداری خطر ابتلا به کم خونی نیز افزایش می یابد. در این شرایط، تولید هموگلوبین-پروتئینی در گلبول های قرمز که وظیفه انتقال اکسیژن را بر عهده دارد، کاهش می یابد و بدن قادر به تامین اکسیژن کافی برای بافت های مختلف نخواهد داشت.
بهتر است بدانید علائم کم خونی در بارداری با نشانه های طبیعی این دوران اشتباه گرفته می شوند یا در برخی موارد حتی بدون علائم مشخصی ظاهر می شوند. به همین دلیل، تشخیص کم خونی بر اساس علائم ظاهری کافی نیست و انجام آزمایش خون برای بررسی سطح هموگلوبین ضروری است. علائم شایع این عارضه عبارتند از:
- سردرد
- سرگیجه
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- مشکل در تمرکز
- خستگی زودرس
- ضعف و خستگی
- سردی دست و پا
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- رنگ پریدگی پوست و صورت
- تغییرات خلقی مانند اضطراب یا افسردگی
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از بارداری آی وی اف
دلایل بروز کم خونی در بارداری
همانطور که در بالا ذکر کردیم، علت کم خونی در بارداری را باید در افزایش نیاز بدن به مواد مغذی به ویژه آهن، اسید فولیک و ویتامین B12 جست و جو کرد. بهتر است بدانید در طول بارداری، حجم خون مادر برای پشتیبانی از رشد جنین افزایش می یابد و همین موضوع باعث می شود که بدن به مقادیر بیشتری از این مغذی ها نیاز داشته باشد.
اگر این نیاز از طریق رژیم غذایی یا مکمل ها به خوبی دریافت نشود، خطر بروز کم خونی افزایش می یابد. بهتر است بدانید کم خونی در بارداری به ویژه در سه ماهه دوم و سوم، شایع تر است و در صورت عدم درمان موجب عوارضی مانند زایمان زودرس، وزن پایین نوزاد هنگام تولد و افزایش خطر عفونت پس از زایمان می شود.
یکی از دلایل اصلی کم خونی، دریافت ناکافی آهن از رژیم غذایی است. همچنین برخی بیماری های گوارشی مانند بیماری کرون یا سلیاک که جذب آهن را در روده کاهش می دهند که در ایجاد این مشکل نقش بسزایی دارند. کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک نیز از دیگر عوامل موثر بوده که این ویتامین ها برای ساخت سلول های خونی سالم ضروری اند.
روشهای تشخیص کم خونی در بارداری
تشخیص این عارضه یکی از مهمترین موارد برای پیشگیری از عوارض احتمالی آن است. شما برای تشخیص این عارضه ابتدا باید به بهترین متخصص زنان و زایمان تهران مراجعه نمایید زیرا پزشک برای شناسایی دقیق این عارضه از روش های استاندارد و علمی بهره می برند تا وضعیت شما عزیزان را با دقت بررسی کنند. روشهای تشخیص کم خونی در دوران بارداری به شرح زیر است:
- معاینه و بررسی علائم بالینی مادر
- بررسی سابقه پزشکی و تغذیه ای مادر
- بررسی سطح فریتین (ذخیره آهن در بدن)
- بررسی سطح ویتامین B12 و اسید فولیک
- بررسی شمارش کامل سلول های خونی (CBC)
- بررسی سوابق مصرف دارو، جراحی ها و بیماری های مزمن
- آزمایش خون برای اندازه گیری میزان هموگلوبین و هماتوکریت
بیشتر بخوانید: صرع در بارداری چیست؟
روشهای درمان کم خونی در دوران بارداری
درمان این بیماری یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت مادر و جنین است. لازم به ذکر است تشخیص به موقع و شروع درمان مناسب از عوارض جدی مانند زایمان زودرس یا وزن پایین نوزاد جلوگیری می کند. روشهای درمان کم خونی در بارداری شامل موارد زیر است:
- تزریق خون در موارد شدید
- استراحت کافی و کاهش استرس
- تزریق آمپول آهن در موارد شدید
- پیگیری منظم و انجام آزمایش های خون
- مصرف مکمل های آهن با تجویز پزشک
- مصرف ویتامین C برای کمک به جذب آهن
- مصرف مکمل های اسید فولیک و ویتامین B12
- تزریق اپو (اریتروپویتین) برای تحریک تولید سلول های قرمز
- پرهیز از مصرف چای، قهوه و لبنیات همزمان با مکمل های آهن
- اصلاح رژیم غذایی و افزایش مصرف منابع آهن مانند گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات، سبزیجات
بیشتر بخوانید: اهمیت تغذیه در بارداری
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، کم خونی در بارداری یکی از مشکلات شایع و در عین حال قابل پیشگیری و درمان است که در صورت بی توجهی سلامت مادر و جنین را تحت تاثیر قرار می دهد. این عارضه اغلب به دلیل کمبود آهن، اسید فولیک یا ویتامین B12 ایجاد می شود و در بیشتر موارد با تشخیص زودهنگام، تغذیه مناسب و مصرف مکمل های تجویزشده توسط پزشک به خوبی قابل کنترل است. درمان به موقع و پیگیری پزشکی از بروز عوارضی مانند زایمان زودرس، وزن کم نوزاد یا خستگی شدید مادر جلوگیری کرده و دوران بارداری را ایمن تر و سالم تر می سازد.
