سیگار در بارداری یکی از مهمترین عوامل خطر برای سلامت مادر و جنین به شمار می رود. نیکوتین، مونوکسید کربن و سایر مواد شیمیایی موجود در دود سیگار تاثیرات مخربی بر رشد جنین، عملکرد جفت و حتی روند زایمان دارد. آیا مادران باردار از تمام عوارض احتمالی کشیدن سیگار در این دوره حساس آگاه هستند؟ بسیاری از افراد تصور می کنند که کشیدن تعداد کمی سیگار در روز یا استفاده از سیگارهای سبک، بی خطر است؛ در حالیکه تحقیقات علمی خلاف این موضوع را ثابت کرده اند. در این مقاله به بررسی عوارض سیگار در دوران بارداری و تاثیر قلیان در این دوران می پردازیم پس با ما همراه باشید.
تاثیرات منفی سیگار قبل از بارداری
اگر قصد دارید در آینده ای نزدیک باردار شوید، ترک سیگار باید یکی از اولویت های اصلیتان باشد. استعمال سیگار نه تنها سلامت عمومی بدن را تهدید می کند بلکه به طور جدی قدرت باروری را کاهش می دهد. بر اساس گزارش انجمن آمریکایی، احتمال ناباروری در افراد سیگاری حدود دو برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری است.
ترکیبات سمی موجود در دود سیگار از جمله نیکوتین و مواد سرطان زا تاثیر مستقیمی بر کیفیت اسپرم در مردان و عملکرد دستگاه تولید مثل در زنان دارد. لازم به ذکر است قرار گرفتن در معرض دود سیگار نیز به همان اندازه و گاهی حتی بیشتر عملکرد باروری را مختل می کند. بنابراین برای افزایش شانس باروری سالم و آمادگی برای بارداری، ترک سیگار قبل از بارداری اقدامی ضروری است.
عوارض دخانیات بر جنین
مهمترین عوارض سیگار در دوران بارداری
سیگار در دوران بارداری نه تنها سلامت مادر را تهدید می کند بلکه آینده کودک را نیز در معرض خطرهای جدی قرار می دهد. دود سیگار حاوی صدها ماده شیمیایی مضر از جمله نیکوتین و مونوکسید کربن است که به راحتی از جفت عبور کرده و به جنین می رسند. در ادامه با جزئیات کامل به بررسی عوارض مختلف سیگار در دوران بارداری می پردازیم:
سقط جنین و مرده زایی
یکی از مهمترین عوارض مصرف سیگار در بارداری، افزایش خطر سقط جنین در سه ماهه اول و زایمان نوزاد مرده در مراحل پیشرفته بارداری است. مواد سمی موجود در سیگار با اختلال در عملکرد جفت و کاهش اکسیژن رسانی به جنین، احتمال از دست رفتن بارداری را به شدت بالا می برند.
حاملگی خارج رحمی
نیکوتین باعث انقباض غیرطبیعی لوله های فالوپ شده که مانع از رسیدن تخم بارور شده به رحم می شود. در نتیجه، احتمال لانه گزینی جنین در خارج از رحم در لوله فالوپ افزایش می یابد. این وضعیت خطرناک نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد و جان مادر را تهدید می کند.
جدا شدن زودرس جفت
یکی دیگر از عوارض مصرف دخانیات و سیگار در بارداری، جدا شدن زودهنگام جفت از دیواره رحم قبل از تولد نوزاد می باشد. این حالت که به آن جداشدگی زودرس جفت می گویند، باعث خونریزی شدید، کاهش تغذیه جنین و در نهایت تهدید جان مادر و نوزاد می شود. لازم به ذکر است هیچ درمانی برای اتصال دوباره جفت وجود ندارد و تنها مداخلات اضطراری پزشکی می توانند جان جنین را نجات دهند.
بیشتر بخوانید: عفونت ادراری در بارداری
جفت سرراهی
در برخی از زنان باردار سیگاری، جفت به جای رشد در بخش بالایی رحم در ناحیه پایینی قرار گرفته و دهانه رحم را مسدود می کند. این حالت که جفت سرراهی نام دارد باعث خونریزی شدید و مانع از اکسیژن رسانی و تغذیه مناسب جنین می شود. در بسیاری موارد، زایمان طبیعی امکان پذیر نبوده و نیاز به سزارین اضطراری می باشد.
زایمان زودرس
زنان سیگاری در دوران بارداری بیشتر در معرض خطر زایمان قرار دارند. معمولا نوزادان نارس با مشکلات متعددی مانند نقص های بینایی و شنوایی، ناتوانی ذهنی، تاخیر در رشد و اختلالات یادگیری رو به رو هستند. برخی از این نوزادان ممکن است در روزها یا هفته های اول بعد از تولد جان خود را از دست بدهند.
بیشتر بخوانید: رابطه جنسی بعد از زایمان زودرس
تولد نوزاد با وزن پایین
سیگار کشیدن از طریق محدود کردن رشد جنین منجر به وزن کم نوزاد هنگام تولد می شود. این وضعیت با مشکلات جدی مانند فلج مغزی، تاخیر رشد، اختلالات شنوایی و بینایی و در موارد شدید مرگ نوزاد همراه می باشد. تحقیقات نشان داده اند که ترک سیگار در دوران بارداری تا حد زیادی این خطر را کاهش می دهد.
نقص های مادرزادی
بهتر است بدانید یکی از عوارض سیگار در بارداری، نقص های مادرزادی بوده زیرا سیگار خطر بروز نقایص مادرزادی را افزایش دهد. از شایع ترین این ناهنجاری ها مشکلات ساختاری قلب، شکاف لب و شکاف کام می باشد. این ناهنجاری ها اغلب به جراحی های پرهزینه و مراقبت های ویژه نیاز دارند و اثرات بلند مدتی بر زندگی کودک می گذارند.
مشکلات تنفسی و کاهش اکسیژن رسانی
لازم به ذکر است جنین مادران سیگاری با کاهش سطح اکسیژن مواجه اند زیرا که مونوکسید کربن و سایر سموم موجود در دود سیگار مانع از اکسیژن رسانی موثر می شوند. این موضوع منجر به اختلالات تنفسی، افزایش ضربان قلب جنین و حتی افزایش خطر مرگ ناگهانی نوزاد بعد از تولد می شود.
کاهش توان شیردهی مادر
مطالعات نشان داده اند که مادران سیگاری نسبت به سایر مادران، شیر کمتری تولید می کنند. همچنین کیفیت شیر آنها نیز پایین تر است و نوزاد ممکن است مواد سمی را از طریق شیر مادر دریافت کند. بنابراین این موضوع بر رشد، ایمنی و سلامت عمومی کودک اثر منفی دارد.
آیا مصرف سیگار در دوران بارداری به طور تفریحی بی خطر است؟
مصرف هر نوع دخانیات در دوران بارداری، حتی در مقادیر اندک یا به صورت تفریحی، تهدید جدی برای سلامت مادر و جنین می باشد. تحقیقات نشان می دهد که مواد مضر موجود در دود سیگار به سادگی وارد جریان خون مادر شده و از طریق جفت به بدن جنین منتقل می شوند. این انتقال زمینه ساز مشکلات متعددی از جمله کاهش وزن نوزاد هنگام تولد، اختلالات تنفسی، مشکلات یادگیری، ناتوانی های مغزی و حتی زایمان زودرس می باشد.
افزون بر این، مصرف سیگار در بارداری تنها به آسیب های جنین محدود نمی شود. این عادت ناسالم با افزایش خطر بارداری خارج از رحم، بروز اختلالات جفت و حتی ناباروری در زنان ارتباط مستقیم دارد. به همین دلیل، هیچ سطحی از مصرف دخانیات در این دوران ایمن محسوب نمی شود و ترک کامل آن برای حفظ سلامت مادر و نوزاد ضروری است.
تاثیر قلیان در بارداری
بهتر است بدانید یکی از رفتارهای پرخطر، مصرف قلیان در دوران بارداری است. بسیاری از افراد گمان می کنند قلیان نسبت به سیگار بی ضررتر است اما واقعیت این است که دود قلیان حاوی مقادیر زیادی از مواد شیمیایی سمی، نیکوتین، مونوکسید کربن و فلزات سنگین است که هم برای مادر و هم برای جنین بسیار خطرناک می باشد. برخی از مهمترین تاثیر قلیان در دوران بارداری به شرح زیر است:
- زایمان زودرس
- آسم و ذات الریه
- افزایش خطر سقط جنین
- افزایش خطر ابتلا به دیابت
- کاهش حرکات جنین در رحم
- آسیب به رشد مغز و ریه جنین
- اختلال در رشد و عملکرد جفت
- افزایش ضربان قلب و فشار خون
- کاهش دریافت اکسیژن و مواد مغذی توسط جنین
- افزایش احتمال نقایص مادرزادی مانند شکاف لب و کام
بیشتر بخوانید: یبوست در بارداری
آیا دود قلیان برای زن باردار ضرر دارد؟
بله، قرار گرفتن در معرض دود قلیان چه به صورت مصرف مستقیم و چه از طریق استنشاق دود در محیط، تهدید جدی برای سلامت مادر و جنین می باشد. برخلاف تصور عمومی که دود قلیان را بی خطرتر از سیگار می دانند، مطالعات نشان می دهند که هر جلسه مصرف قلیان معادل چندین نخ سیگار، مواد سمی وارد بدن می کند.
تماس غیرمستقیم با دود قلیان نیز عوارض قابل توجهی از جمله افزایش خطر مرگ نوزاد در بدو تولد، سندرم مرگ ناگهانی شیرخوار و سایر مشکلات رشد و تنفسی دارد. به همین دلیل، پرهیز کامل از هرگونه مواجهه با دود قلیان در بارداری امری ضروری و حیاتی است تا سلامت مادر و جنین حفظ شود.
آیا ویپ یا سیگار الکترونیکی در بارداری ایمن است؟
ویپ و سایر انواع سیگار الکترونیکی به هیچ وجه جایگزینی بی خطر برای سیگار معمولی در دوران بارداری نیستند. بسیاری از این دستگاه ها حاوی نیکوتین هستند که همان اثرات مضر سیگار بر جنین مانند کاهش وزن هنگام تولد، مشکلات تنفسی و اختلالات رشد مغزی را ایجاد می کند.
علاوه بر نیکوتین، مواد معطر و ترکیبات شیمیایی موجود در بخار ویپ نیز می توانند سموم بالقوه ای وارد بدن مادر و جنین کنند و خطرات بلند مدت آن ها هنوز به طور کامل مشخص نشده است. بنابراین، مصرف ویپ یا سیگار الکترونیکی در دوران بارداری کاملا منع شده و پرهیز کامل از آن ضروری است.
بهترین زمان و فواید ترک سیگار در دوران بارداری
سیگار و قلیان در دوران بارداری از مهمترین عوامل تهدید کننده سلامت مادر و جنین هستند. بهترین اقدام این است که زنان قبل از باردار شدن سیگار را ترک کنند، چرا که هرچه زودتر این عادت کنار گذاشته شود، خطرات احتمالی برای جنین کاهش می یابد. اثرات منفی دود دخانیات به ویژه در سه ماهه دوم و سوم بارداری، بیشتر نمایان می شود و منجر به تولد نوزاد کم وزن یا مشکلات تنفسی هنگام تولد می شود.
با این حال، خبر امیدوارکننده این است که ترک سیگار در هر مرحله ای از بارداری تغییرات مثبتی ایجاد می کند. البته استفاده از داروهای ترک نیکوتین در این دوران باید تنها زیر نظر پزشک انجام شود. ترک سیگار نه تنها برای مادر بلکه برای جنین نیز مزایای چشمگیری دارد و نکته مهم این است که بدن مادر و جنین بلافاصله پس از ترک شروع به ترمیم می کند و هرچه این تصمیم زودتر گرفته شود، نتیجه مطلوب تری خواهد داشت.
بیشتر بخوانید: درد لگن در بارداری
فواید ترک سیگار در دوران بارداری
ترک سیگار در دوران بارداری یکی از مهمترین اقداماتی بوده که سلامت مادر و جنین را به شکل چشمگیری بهبود می بخشد. حتی اگر مادر در مراحل پایانی بارداری تصمیم به ترک بگیرد، باز هم اثرات مثبت قابل توجهی برای رشد و تکامل جنین و کاهش خطرات مرتبط با بارداری دارد. مهمترین فواید ترک سیگار در دوران بارداری عبارتند از:
- تقویت سیستم ایمنی مادر
- کاهش احتمال مرگ ناگهانی نوزاد
- رشد طبیعی مغز و اندام های جنین
- کاهش خطر زایمان زودرس و سقط جنین
- افزایش سطح اکسیژن خون و بهبود تغذیه جنین
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سیگار در دوران بارداری یکی از پرخطرترین رفتارهایی بوده که سلامت مادر و جنین را به طور جدی تهدید می کند. ترکیبات سمی موجود در دود سیگار مانند نیکوتین و مونوکسید کربن از طریق جریان خون به جنین منتقل شده و باعث بروز عوارض بارداری مانند سقط جنین، زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد، نقایص مادرزادی، اختلال در رشد مغز و ریه و حتی مرگ نوزاد می شوند. همچنین سیگار بر عملکرد جفت و اکسیژن رسانی به جنین نیز اثر منفی دارد و رشد طبیعی کودک را مختل می کند.
سوالات متداول
خیر، دود قلیان حاوی نیکوتین و سموم مشابه سیگار است و رشد جنین و سلامت ریه او را به خطر می اندازد.
هیچ مقدار سیگار کشیدن در بارداری بی خطر نیست. نیکوتین و سایر مواد شیمیایی آن رشد جنین را مختل کرده و خطر سقط یا تولد زودرس را افزایش می دهند.
مصرف سیگار در بارداری با وزن کم هنگام تولد، مشکلات قلبی، نقص های هنگام تولد و افزایش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد مرتبط است.
