افتادگی رحم یکی از مشکلات شایع در میان زنان به ویژه در سنین میانسالی و پس از زایمان است که به دلیل ضعف یا کشیدگی عضلات و بافت های نگهدارنده رحم رخ می دهد. این عارضه از درجات خفیف تا شدید متغیر می باشد و بسته به میزان افتادگی، علائم مختلفی ایجاد می کند. اما چه عواملی باعث می شوند که رحم از جای طبیعی خود پایین بیاید؟ آیا میتوان از بروز یا پیشرفت این مشکل پیشگیری کرد؟ در ادامه قصد داریم به بررسی علل و عوامل خطر افتادگی رحم، علائم و نشانه های آن، روش های تشخیص، راهکارهای درمانی و راه های پیشگیری از این عارضه بپردازیم پس با ما همراه باشید.
افتادگی رحم چیست؟
افتادگی رحم یا پرولاپس رحم حالتی است که در آن رحم از جایگاه طبیعی خود در لگن پایین تر می آید و در موارد شدید ممکن است حتی بخشی از آن از واژن خارج شود. این وضعیت زمانی رخ می دهد که عضلات کف لگن و بافت های حمایتی اطراف رحم ضعیف یا آسیب دیده باشند. این عضلات و بافت ها نقش مهمی در نگه داشتن رحم، مثانه و راست روده دارند و هر گونه ضعف در آن ها تعادل طبیعی اندام های لگن را به هم می زند.
چند عامل از جمله زایمان های متعدد، افزایش سن، یائسگی، کاهش سطح هورمون استروژن، اضافه وزن، فشارهای مکرر مانند یبوست طولانی یا بلند کردن اجسام سنگین خطر افتادگی رحم را افزایش می دهند. علائم این عارضه شامل احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن، درد کمر، مشکلات ادراری یا اختلال در روابط جنسی می باشد. شدت افتادگی رحم از حالت خفیف که فقط در معاینه مشخص می شود تا افتادگی شدید که رحم بخشی یا تماماً از واژن خارج می شود، متفاوت می باشد.
دلایل بروز افتادگی رحم
افتادگی رحم یکی از مشکلات شایع در زنان بوده و زمانی رخ می دهد که رحم به دلیل ضعف یا آسیب بافت ها و عضلات نگهدارنده از موقعیت طبیعی خود در لگن پایین تر می آید و در برخی موارد حتی ممکن است به داخل واژن کشیده شود. این عارضه بر کیفیت زندگی تاثیر می گذارد و باعث ایجاد علائمی مانند احساس سنگینی در ناحیه لگن، درد کمر و اختلالات ادراری می شود. به طور کلی دلایل بروز افتادگی رحم به شرح زیر است:
- یائسگی
- چندقلوزایی
- افزایش سن
- استعمال سیگا
- اضافه وزن یا چاقی
- تولد نوزاد با جثه بزرگ
- کاهش سطح استروژن
- ضعف عضلات کف لگن
- بارداری و زایمان طبیعی
- بلند کردن مکرر اشیای سنگین
- جراحی های بزرگ در ناحیه لگن
- یبوست مزمن یا زور زدن هنگام دفع
- سابقه خانوادگی افتادگی اندام های لگنی
- فیبروم رحمی یا تومورهای لگن در موارد نادر
- اختلالات کف لگن (مثل بی اختیاری ادرار یا مدفوع)
- سرفه های مزمن (برونشیت، آسم یا سایر بیماری ها)
- بیماری های ژنتیکی ضعیف کننده بافت های پیوندی (مانند سندرم اهلرز-دانلوس یا مارفان)
علائم افتادگی رحم
این بیماری ممکن است در مراحل اولیه علائم واضحی نداشته باشد اما با پیشرفت مشکل، فشار رحم به سایر اندام های لگنی مانند مثانه و روده باعث بروز نشانه هایی قابل توجه می شود. شدت علائم بسته به میزان افتادگی از خفیف تا شدید متفاوت می باشد. علائم افتادگی رحم عبارتند از:
- عفونت مکرر مثانه
- افزایش ترشحات واژن
- درد در لگن، شکم یا کمر
- خونریزی واژینال در موارد شدید
- یبوست یا مشکل در دفع مدفوع
- درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی
- خروج یا برجستگی بافت رحم از واژن
- احساس نشستن روی یک توپ کوچک
- احساس سنگینی یا فشار در ناحیه لگن
- مشکل در استفاده از تامپون یا اپلیکاتور
- مشکلات ادراری مانند بی اختیاری، تکرر یا فوریت ادرار
- افزایش علائم هنگام ایستادن طولانی، راه رفتن، سرفه یا عطسه
روشهای تشخیص افتادگی رحم
لازم به ذکر است تشخیص به موقع این بیماری نقش مهمی در درمان موثر دارد. بهترین و مطمئن ترین راه برای تشخیص این بیماری، مراجعه به بهترین متخصص زنان و زایمان در تهران است. پزشکان با تجربه با انجام معاینات دقیق و بررسی تصاویر سونوگرافی، وضعیت رحم را به درستی ارزیابی کرده و مناسب ترین روش درمانی را پیشنهاد می دهند. روش های تشخیص این بیماری به شرح زیر است:
- ام آر آی لگن
- سیستوسکوپی
- سونوگرافی لگن
- استفاده از اسپکولوم
- پیلوگرام وریدی (IVP)
- معاینه خانگی با آینه و لمس واژن
- بررسی سابقه پزشکی و شرح علائم
- معاینه لگن در حالت خوابیده و ایستاده
- معاینه دیواره جلوی واژن و دیواره عقب واژن با انگشت
- مانور والسالوا (فشار آوردن شکم هنگام سرفه یا زور زدن)
روشهای درمان افتادگی رحم
افتادگی رحم بسته به شدت مشکل، سن، برنامه های بارداری و وضعیت کلی سلامت با روش های مختلف درمان می شود. خوشبختانه درجات خفیف و متوسط این عارضه اغلب با روش های غیرجراحی قابل کنترل و درمان هستند، در حالی که موارد شدید یا عود کننده ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند. حال در ادامه به مهمترین روشهای درمان این عارضه می پردازیم:
- لیزر واژینال
- استفاده از پساری
- فیزیوتراپی و ورزش درمانی
- هیسترکتومی (برداشتن رحم)
- تعلیق رحم یا بازگرداندن آن به جایگاه طبیعی
- تمرینات تقویت عضلات کف لگن (تمرینات کگل)
- هورمون درمانی (کرم استروژن، شیاف یا حلقه واژینال)
- اصلاح افتادگی دیواره واژن، مثانه، مجرای ادرار یا رکتوم
- اصلاح سبک زندگی (کاهش وزن، جلوگیری از بلند کردن اجسام سنگین، کنترل یبوست)
بیشتر بخوانید: عفونت رحم چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، افتادگی رحم یک مشکل شایع در زنان بوده که به دلیل ضعف عضلات و بافت های حمایتی لگن ایجاد می شود. تشخیص به موقع توسط متخصص زنان و معاینات دقیق، کلید پیشگیری از پیشرفت بیماری و انتخاب درمان مناسب است. علائم این بیماری شامل فشار لگن، درد، مشکلات ادراری و ناراحتی جنسی است که با شدت وضعیت متفاوت است. درمان ها بر اساس شدت افتادگی شامل روش های غیرجراحی مثل تمرینات کگل و پساری و در موارد شدید، جراحی می شوند.
