فولیک اسید در بارداری یکی از مهمترین مکمل هایی است که از همان روزهای اول نقش بزرگی در سلامت جنین و روند طبیعی رشد او دارد. این ویتامین از گروه B به ساخت DNA و تقسیم سلولی کمک می کند و به همین دلیل برای شکل گیری درست سیستم عصبی جنین حیاتی است. شاید برای شما هم سوال باشد: از چه زمانی باید فولیک اسید را شروع کنیم و دوز مناسب آن چقدر است؟ یا اصلا اگر دیر شروع شود، فایده اش کمتر می شود؟ در این مطلب قرار است به زبان ساده درباره فواید فولیک اسید در بارداری، زمان و نحوه مصرف، مقدار توصیه شده، منابع غذایی حاوی فولات، و نکات مهم صحبت کنیم پس با ما همراه باشید.
علت مصرف فولیک اسید در بارداری
فولیک اسید یکی از مواد ضروری بدن برای ساخت گلبول های قرمز، تولید سلول های جدید و عملکرد درست DNA است. در دوران بارداری اهمیت آن چند برابر می شود، چون رشد جنین با سرعت بالا انجام می گیرد و تقسیم سلولی شدیدتر است. سوال مهم اینجاست: اگر فولیک اسید به موقع مصرف نشود چه اتفاقی می افتد؟ چون بسیاری از اعضای حیاتی جنین، مخصوصا مغز و نخاع، در هفته های خیلی ابتدایی شکل می گیرند و حتی ممکن است قبل از اینکه مادر از بارداری خبر داشته باشد، این مرحله آغاز شده باشد. به همین دلیل مصرف فولیک اسید قبل از بارداری و در ماههای اول، یکی از کلیدی ترین کارها برای کمک به سلامت مادر و کاهش خطر برخی ناهنجاری ها در جنین است.
| علت مصرف فولیک اسید | توضیح |
| پیشگیری از نقص های لوله عصبی (NTDs) | فولیک اسید احتمال بروز نقص های جدی لوله عصبی مثل اسپینا بیفیدا و آنانسفالی را به شکل قابل توجهی کم می کند. چون لوله عصبی در هفته های اول تشکیل می شود، شروع زودهنگام مکمل خیلی مهم است. |
| کمک به تکامل مغز و نخاع جنین | این ویتامین در ساخت DNA و تقسیم سلولی نقش مستقیم دارد و همین موضوع باعث می شود رشد اولیه جنین بهتر و دقیق تر پیش برود. در سه ماهه اول که پایه های مغز و نخاع شکل می گیرد، دریافت کافی فولیک اسید اهمیت بیشتری دارد. |
| پیشگیری از کم خونی مگالوبلاستیک در مادر | فولیک اسید برای خون سازی ضروری است و کمبود آن نوعی کم خونی ایجاد می کند که با ضعف، خستگی و بی حالی همراه است. این وضعیت ممکن است روند بارداری را سخت تر کند، پس دریافت مناسب آن به سلامت مادر کمک می کند. |
| کاهش خطر برخی مشکلات بارداری | در بعضی پژوهش ها بین دریافت کافی فولیک اسید و کاهش احتمال مشکلاتی مثل فشارخون بارداری/پرهاکلامپسی و حتی زایمان زودرس ارتباط دیده شده است. فولیک اسید یک حمایت تغذیه ای مهم برای بدن مادر در این دوره محسوب می شود. |
| کمک به کاهش خطر بعضی نقص های مادرزادی دیگر | علاوه بر لوله عصبی، برخی مطالعات اشاره کرده اند مصرف فولیک اسید ممکن است خطر برخی ناهنجاری ها مثل بعضی نقص های قلبی و حتی شکاف لب و کام را کمتر کند. البته شدت و قطعیت این ارتباط بسته به شرایط مادر متفاوت می باشد. |
اهمیت مصرف فولیک اسید قبل از بارداری
مصرف فولیک اسید قبل از اقدام به بارداری به آماده سازی بدن برای یک بارداری سالم کمک می کند؛ بعضی پژوهش ها حتی نشان می دهند که این ویتامین ممکن است کیفیت تخمک را بهتر کرده و شانس لقاح موفق را افزایش دهد. از طرف دیگر، چون شکل گیری بخش های مهمی مثل مغز و نخاع جنین در هفته های بسیار ابتدایی شروع می شود، شروع زودهنگام فولیک اسید نقش مهمی در کاهش خطر نقص های لوله عصبی مانند اسپینا بیفیدا و آنانسفالی دارد. همچنین دریافت کافی آن احتمال برخی مشکلات مادرزادی دیگر مثل شکاف لب و کام و بعضی اختلالات قلبی را کمتر می کند. در کنار همه این ها، فولیک اسید ممکن است خطر فشارخون بارداری و مسمومیت بارداری را هم تا حدی کاهش دهد.
مصرف فولیک اسید در بارداری
مقدار مجاز مصرف فولیک اسید در بارداری و قبل از آن
مقدار فولیک اسید مورد نیاز، به زمان (قبل از بارداری یا حین بارداری) و شرایط بدنی مادر بستگی دارد اما برای بیشتر خانم ها یک الگوی کلی وجود دارد: روزانه 400 میکروگرم قبل از بارداری و معمولا 600 میکروگرم در بارداری. چون خیلی از بارداری ها ممکن است ناخواسته اتفاق بیفتند، توصیه می شود خانم های در سن باروری هم به طور منظم دریافت کافی فولیک اسید را جدی بگیرند. بهترین کار این است که دوز دقیق را با نظر بهترین دکتر سزارین در تهران تنظیم کنید، مخصوصاً اگر در گروه پرخطر قرار می گیرید.
مقدار فولیک اسید قبل از بارداری چقدر است؟
به طور معمول به خانم هایی که قصد بارداری دارند توصیه می شود روزانه 400 میکروگرم فولیک اسید دریافت کنند. بهتر است مصرف را حداقل 3 ماه قبل از اقدام به بارداری شروع کنید تا ذخایر بدن کافی شود و از همان هفته های اول رشد جنین، حمایت لازم انجام بگیرد. چون خیلی از بارداری ها ممکن است بدون برنامه ریزی رخ دهد، برای بسیاری از خانم ها در سن باروری هم دریافت روزانه این مقدار پیشنهاد می شود.
چه کسانی در بارداری به دوز بالاتر فولیک اسید نیاز دارند؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، ممکن است پزشک دوز بیشتری برایتان در نظر بگیرد:
- اضافه وزن شدید
- بارداری دوقلو یا چندقلو
- مصرف برخی داروها (مثل داروهای ضد تشنج)
- بیماری های زمینه ای مثل دیابت یا برخی بیماری های روده ای/مشکلات جذب
- سابقه تولد نوزاد با نقص لوله عصبی یا سابقه خانوادگی برخی نقص های مادرزادی
بیشتر بخوانید: سفت شدن شکم در بارداری
عوارض مصرف بیش از اندازه فولیک اسید در بارداری
همانطور که در بالا ذکر کردیم، فولیک اسید یکی از مکمل های ضروری در دوران بارداری است اما مثل هر ماده دیگری اگر بیش از حد و خارج از نظر پزشک مصرف شود، مشکل ساز می شود. نکته مهم این است که دوز مناسب برای هر فرد با توجه به شرایط پزشکی، سابقه بارداری و داروهای مصرفی تعیین می شود. بنابراین اگر احساس می کنید دوزتان بالاست یا چند مکمل همزمان استفاده می کنید، بهتر است حتما با پزشک هماهنگ باشید. عوارض احتمالی مصرف زیاد فولیک اسید در بارداری:
پنهان شدن علائم کمبود ویتامین B12
- نفخ
- تهوع
- اسهال
- چاقی در کودکی
- افزایش احتمال اوتیسم
- کند شدن رشد مغزی جنین
- نقص های لوله عصبی جنین
- احتمال اثر منفی بر جنین (نادر)
- افزایش مقاومت به انسولین در کودکی و اوایل نوجوانی
- تغییرات مغزی (گزارش شده در برخی مطالعات و نیازمند بررسی بیشتر)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، مصرف فولیک اسید در بارداری یکی از ساده ترین و موثرترین اقدام ها برای حمایت از رشد سالم جنین است و به ویژه در هفته های ابتدایی نقش مهمی در کاهش خطر نقص های لوله عصبی دارد. شروع مصرف از قبل بارداری و ادامه آن حداقل تا پایان سه ماهه اول، بهترین بازه پیشنهادی محسوب می شود و به سلامت مادر هم کمک می کند. با این حال، مقدار مصرف باید متناسب با شرایط هر فرد باشد چون در برخی مادران دوز بالاتر لازم است و مصرف خودسرانه دوزهای زیاد ممکن است عوارض ایجاد کند. پس بهترین نتیجه زمانی به دست می آید که فولیک اسید را منظم، به موقع و با دوز توصیه شده پزشک مصرف کنید.
