تغییرات واژن در بارداری از جمله تغییرات طبیعی و قابل توجهی هستند که در بدن زنان طی این دوران رخ می دهند. در طول بارداری به دلیل افزایش سطح هورمون هایی مانند استروژن و پروژسترون، جریان خون در ناحیه تناسلی بیشتر شده و همین موضوع باعث تغییراتی در رنگ، بافت، ترشحات و حتی احساس این ناحیه می شود. اما آیا تمام این تغییرات طبیعی اند یا برخی از آنها نشانه ای از یک مشکل جدی می باشند؟ در ادامه به بررسی دقیق تر مهمترین تغییرات واژن در بارداری از جمله تغییر رنگ و شکل واژن، افزایش ترشحات، احساس خشکی یا خارش، تغییرات در میل جنسی و احتمال بروز عفونت ها خواهیم پرداخت.
نقش هورمون ها در تغییرات واژن در بارداری
در دوران بارداری، هورمون ها نقش بسیار مهمی در ایجاد تغییرات مختلف بدن به ویژه در ناحیه واژن ایفا می کنند. با افزایش ترشح استروژن و پروژسترون، جریان خون در اندام های تناسلی بیشتر می شود و همین مسئله باعث تغییر رنگ، تورم و افزایش حساسیت واژن می گردد. افزایش استروژن همچنین موجب افزایش ترشحات واژن می شود که وظیفه آن حفظ رطوبت، تعادل میکروبی و پیشگیری از بروز عفونت هاست.
علاوه بر این، هورمون ریلکسین که در این دوران ترشح می شود موجب نرم و انعطاف پذیرتر شدن بافت های عضلانی و لیگامان های لگن می گردد تا بدن برای زایمان آماده شود. هرچند این تغییرات ممکن است برای برخی زنان نگران کننده به نظر برسد اما باید دانست که این واکنش ها کاملا طبیعی و بخشی از روند تطبیق بدن با بارداری هستند.
شایع ترین تغییرات واژن در دوران بارداری
دوران بارداری یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین مراحل زندگی هر زن است که با دگرگونی های فراوانی در بدن همراه می شود. بهتر است بدانید یکی از نواحی ای که بیش از دیگر قسمت ها دچار تغییر می گردد، واژن است. افزایش هورمون ها به ویژه استروژن، پروژسترون و ریلکسین موجب تغییر در رنگ، بافت، رطوبت و حتی احساس این ناحیه می شود. بسیاری از این تغییرات نشانه ای از آمادگی بدن برای رشد جنین و زایمان طبیعی هستند و جای نگرانی ندارند. با این حال در ادامه، به بررسی مهمترین تغییرات واژن در دوران بارداری می پردازیم.
تغییر رنگ واژن
در بارداری، افزایش جریان خون در ناحیه تناسلی باعث می شود رنگ واژن و لابیاها به تدریج تیره تر یا مایل به بنفش شوند. این تغییر رنگ ناشی از افزایش سطح استروژن و گشاد شدن عروق خونی است و در هفته های ابتدایی بارداری آغاز می شود. تیرگی واژن کاملا طبیعی بوده و پس از زایمان یا پایان دوران شیردهی به مرور کاهش می یابد. اگر تغییر رنگ با درد، سوزش یا ترشح غیرطبیعی همراه باشد باید مورد بررسی قرار گیرد.
تورم و حساسیت ناحیه تناسلی
با رشد رحم و افزایش حجم خون در بدن، ناحیه واژن ممکن است دچار تورم، احساس سنگینی یا حساسیت بیشتر شود. این تغییر در سه ماهه دوم و سوم بیشتر مشاهده می شود. گرمای موضعی، افزایش زمان ایستادن یا فعالیت زیاد این احساس را تشدید می کند. استفاده از لباس های نخی، استراحت کافی و خوابیدن به پهلوی چپ به بهبود گردش خون و کاهش تورم کمک می کند.
افزایش ترشحات واژن
افزایش ترشحات واژن که به آن لکوره بارداری نیز گفته می شود، یکی از شایع ترین تغییرات در بارداری است. این ترشحات بی رنگ یا سفید مایل به شیری و بدون بو هستند و به تمیزی و رطوبت محیط واژن کمک می کنند. استروژن با افزایش این ترشحات، از رشد باکتری های مضر جلوگیری کرده و واژن را در برابر عفونت محافظت می کند. اگر ترشحات همراه با بوی بد، خارش یا تغییر رنگ (سبز، زرد یا خاکستری) باشند، احتمال عفونت وجود دارد و نیاز به بررسی پزشک دارد.
خشکی یا خارش واژن
برخی از زنان در طول بارداری به دلیل تغییرات هورمونی یا تغییر در pH واژن، احساس خشکی واژن، سوزش یا خارش دارند. این حالت به دلیل کاهش موقتی رطوبت یا تحریک ناشی از محصولات بهداشتی می باشد. برای کاهش این علائم، استفاده از لباس های زیر نخی، پرهیز از شوینده های معطر و مصرف مایعات کافی توصیه می شود. در صورت تداوم خارش، لازم است بهترین متخصص زنان و زایمان در ونک تهران احتمال عفونت قارچی یا باکتریایی را بررسی کند.
شل شدن عضلات واژن
هورمون ریلکسین که در دوران بارداری افزایش می یابد، سبب شل شدن بافت ها و عضلات کف لگن می شود تا بدن برای زایمان آماده گردد. این فرآیند ممکن است باعث احساس گشاد شدگی یا کاهش کنترل عضلات شود. انجام تمرینات کگل (Kegel) به تقویت عضلات واژن و پیشگیری از بی اختیاری ادرار کمک می کند. لازم به ذکر است بعد از زایمان با ادامه این تمرینات، قدرت عضلات به مرور بازمی گردد.
ایجاد وریدهای واریسی
افزایش فشار رحم بر روی رگ های لگن و تغییر در جریان خون باعث واریسی شدن رگ های واژن یا لابیاها می شود. این حالت در سه ماهه دوم و سوم دیده می شود و ممکن است با احساس درد، فشار یا سنگینی در ناحیه تناسلی همراه باشد. استراحت در طول روز، بالا بردن پاها هنگام نشستن و استفاده از کمپرس سرد علائم را کاهش می دهد. اغلب این وریدها بعد از زایمان خود به خود از بین می روند.
تغییرات در pH و محیط واژن
هورمون های بارداری تعادل اسیدی واژن را تغییر می دهند و محیط آن را اسیدی تر می کنند. این تغییر از رشد میکروب های مضر جلوگیری کرده و نوعی سد دفاعی طبیعی در برابر عفونت ها ایجاد می کند. اما در برخی زنان، این تغییر ممکن است زمینه ساز رشد قارچ ها و ایجاد عفونت واژن شود. رعایت بهداشت فردی، خشک نگه داشتن ناحیه تناسلی و استفاده از لباس های گشاد و نخی در پیشگیری از عفونت موثر است.
خونریزی یا لکه بینی
در اوایل بارداری، خونریزی خفیف ممکن است به دلیل لانه گزینی جنین در دیواره رحم ایجاد شود که بی خطر است. اما خونریزی شدید یا همراه با درد نشانه مشکلاتی مانند تهدید به سقط یا جفت سرراهی می باشد و نیازمند مراجعه فوری به پزشک است. در سه ماهه های دوم و سوم، هرگونه خونریزی باید جدی گرفته شود تا از عوارض خطرناک جلوگیری گردد.
عفونت های واژینال در بارداری
به دلیل تضعیف سیستم ایمنی و تغییر در pH واژن، احتمال عفونت قارچی یا باکتریایی در دوران بارداری افزایش می یابد. علائمی مانند خارش واژن، سوزش، ترشحات غلیظ و بوی ناخوشایند نشانه عفونت می باشد. درمان این عفونت ها باید زیر نظر پزشک و با داروهای بی خطر برای جنین انجام شود و همینطور رعایت بهداشت و پرهیز از مصرف خودسرانه دارو از اهمیت زیادی برخوردار است.
تغییرات دهانه رحم و آمادگی برای زایمان
در هفته های پایانی بارداری، تحت تأثیر هورمون ها، بافت دهانه رحم و واژن نرم تر و انعطاف پذیرتر می شود تا عبور نوزاد در هنگام زایمان راحت تر صورت گیرد. در این زمان، ترشحات مخاطی ممکن است افزایش یافته و به شکل ژله ای یا همراه با کمی خون مشاهده شوند که نشانگر نزدیک شدن زمان زایمان است.
تغییرات واژن بعد از زایمان طبیعی و سزارین
دوران بعد از زایمان چه به صورت طبیعی و چه از طریق سزارین با تغییرات قابل توجهی در بدن زنان همراه است. یکی از نواحی ای که بیشترین دگرگونی را تجربه می کند، واژن و عضلات کف لگن است. این تغییرات، نتیجه ترکیبی از کشش فیزیکی در زمان زایمان و تغییرات هورمونی بعد از بارداری هستند. بهتر است بدانید شدت و نوع این تغییرات بستگی زیادی به روش زایمان، وضعیت بدنی مادر و مراقبت های پس از تولد نوزاد دارد. در ادامه، تفاوت های اصلی تغییرات واژن بعد از زایمان طبیعی و سزارین را بررسی می کنیم.
تغییرات واژن پس از زایمان طبیعی
در زایمان طبیعی، نوزاد از کانال زایمان عبور می کند و این فرآیند موجب کشیدگی زیاد در بافت ها، تورم و گاهی پارگی یا نیاز به بخیه در ناحیه واژن می شود. بسیاری از زنان بعد از زایمان طبیعی احساس شل شدگی، گشادی، خشکی یا کاهش کنترل در عضلات کف لگن دارند. این تغییرات معمولا موقتی بوده و با گذشت زمان بهبود پیدا می کنند. انجام تمرینات کگل (Kegel)، مصرف مایعات کافی، حفظ بهداشت ناحیه تناسلی و استراحت مناسب روند بازگشت واژن به حالت طبیعی را تسریع می کند.
تغییرات واژن بعد از زایمان سزارین
در زایمان سزارین، نوزاد از طریق برش در ناحیه شکم و رحم به دنیا می آید، بنابراین فشار مستقیم بر واژن کمتر است و بافت های واژینال آسیب نمی بینند. با این حال، تغییرات هورمونی بعد از بارداری همچنان تأثیر خود را بر بدن می گذارند. کاهش سطح استروژن بعد از تولد نوزاد موجب خشکی، کاهش رطوبت و شل شدن نسبی عضلات واژن می شود. همچنین برخی زنان احساس کاهش میل جنسی یا حساسیت در ناحیه تناسلی دارند که با بازگشت تعادل هورمونی و گذشت چند هفته برطرف می شود.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، تغییرات واژن در دوران بارداری بخشی طبیعی و اجتناب ناپذیر از روند سازگاری بدن با شرایط جدید است. افزایش هورمون ها، جریان خون و آماده سازی بدن برای زایمان باعث ایجاد تغییراتی در رنگ، ترشحات، بافت و حساسیت این ناحیه می شود. بیشتر این تغییرات نشانه سلامت و عملکرد طبیعی بدن هستند و پس از زایمان به مرور به حالت اولیه بازمی گردند. با این حال، آگاهی از تفاوت میان تغییرات طبیعی و علائم غیرطبیعی اهمیت زیادی دارد زیرا در برخی موارد، خارش، ترشحات بدبو، درد یا خونریزی نشانه ی عفونت یا مشکل جدی تر می باشد.
