فیبروم رحم در بارداری یکی از چالش های رایجی بوده که برخی از زنان در دوران بارداری با آن مواجه می شوند. این توده های غیرسرطانی که در بافت عضلانی رحم رشد می کنند، در بیشتر موارد قبل از بارداری وجود دارند و در طول بارداری تشخیص داده می شوند. اهمیت شناخت دقیق این عارضه به ویژه در دوران بارداری، به جهت آن است که احتمال تاثیرگذاری این اختلال بر سلامت مادر و جنین وجود دارد. حال در این مقاله به بررسی موضوعاتی اعم از دلایل بروز این عارضه، علائم، انواع، عوارض و روشهای تشخیص و درمان آن خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
فیبروم رحم در بارداری چیست؟
فیبروم رحم توده های غیرسرطانی بوده که در دیواره رحم رشد می کنند. این توده ها قبل از بارداری، در طول بارداری یا حتی بدون هیچ ارتباطی با بارداری تشکیل می شوند. در دوران بارداری، فیبروم ها تحت تاثیر تغییرات هورمونی (مثل افزایش استروژن و پروژسترون) رشد می کنند یا تغییراتی در رفتارشان نشان می دهند.
لازم به ذکر است در بیشتر موارد، فیبروم ها کوچک بوده و مشکل جدی برای مادر یا جنین ایجاد نمی کنند اما گاهی اوقات باعث بروز برخی عوارض می شوند. همینطور با توجه به محل قرارگیری، اندازه و تعداد فیبروم ها، شدت علائم و تاثیر این عارضه بر بارداری متفاوت خواهد بود.
علائم فیبروم رحم در بارداری
بهتر است بدانید وجود فیبروم رحم در بارداری با علائم واضح همراه نبوده و در بسیاری از موارد، فیبروم ها بدون علائم خاصی تشخیص داده می شوند. در مواردی که فیبروم ها با علائم همراه هستند، این علائم با توجه به محل قرارگیری توده، اندازه آن و سن بارداری متفاوت می باشند. در ادامه به برخی از مهمترین علائم این عارضه اشاره می نماییم:
- یبوست یا مشکل در دفع
- انقباضات رحمی غیرمعمول
- خونریزی غیرطبیعی در دوران بارداری
- احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن
- درد شکم یا کمر به ویژه در ناحیه تحتانی
- افزایش دفعات یا احساس نیاز مکرر به ادرار
- کم خونی در بارداری در اثر خونریزی مزمن رحم
- احساس حرکت غیر عادی یا ناراحت کننده جنین
- درد شدید و ناگهانی ناشی از پیچ خوردگی یا نکروز فیبروم
- احتمال افزایش خطر زایمان زودرس یا سقط در برخی موارد
- افزایش اندازه شکم بیشتر از حد انتظار نسبت به سن بارداری
- دشواری در انجام سونوگرافی دقیق جنین به دلیل اختلال در دید
بیشتر بخوانید: دیابت در بارداری چیست؟
علت بروز فیبروم رحم در بارداری
ایجاد فیبروم رحم در بارداری ناشی از مجموعه ای از عوامل ژنتیکی، هورمونی و محیطی می باشد. رشد فیبروم ها به ویژه در دوران بارداری سرعت می گیرد زیرا در این دوران سطح هورمون های زنانه افزایش می یابد. به طور کلی دلایل بروز این عارضه به شرح زیر است:
هورمون ها
در دوران بارداری، سطح استروژن و پروژسترون به صورت چشمگیری افزایش می یابد. این هورمون ها موجب رشد سلول های عضلانی رحم و بافت های فیبری می شوند. فیبروم ها نسبت به این هورمون ها حساس هستند و در نتیجه در بارداری بزرگ تر یا فعال تر می گردند.
ژنتیک
سابقه خانوادگی ابتلا به فیبروم نقش بسزایی در بروز آن دارد. زنانی که مادر یا خواهرشان به فیبروم مبتلا بوده اند، بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند. مطالعات نشان داده اند که ویژگی های ژنتیکی خاص زمینه ساز رشد غیرعادی سلول های عضلانی رحم می شوند.
عوامل رشد سلولی و عروقی
برخی از پروتئین ها و فاکتورهای رشد در بدن مثل فاکتور رشد شبه انسولین (IGF) در رشد فیبروم نقش دارند. البته لازم به ذکر است این فاکتورها به تقسیم و رشد سریع تر سلول های غیرطبیعی کمک می کنند. در دوران بارداری، افزایش خونرسانی به رحم نیز شرایط مساعدتری برای رشد فیبروم فراهم می سازد.
وزن و سبک زندگی
اضافه وزن و چاقی به دلیل افزایش سطح استروژن در بافت چربی بدن، زمینه ساز رشد فیبروم می باشد. رژیم غذایی پرچرب، مصرف زیاد گوشت قرمز و کمبود سبزیجات نیز از عوامل محرک شناخته شده اند.
شروع دیر هنگام بارداری
بهتر است بدانید زنانی که در سنین بالاتر باردار می شوند، به دلیل تغییرات هورمونی طولانی مدت، احتمال بیشتری برای داشتن فیبروم دارند زیرا سن بالا در اولین بارداری، یک عامل خطر آفرین شناخته می شود.
بیشتر بخوانید: زگیل تناسلی در بارداری
انواع فیبروم رحم در بارداری
طبقه بندی فیبروم ها براساس محل رشد آنها در رحم انجام می گیرد و هر نوع فیبروم ویژگی ها، علائم و تاثیرات متفاوتی بر بارداری دارد. در ادامه به انواع فیبروم رحم در بارداری اشاره می نماییم:
فیبروم زیر مخاطی
این نوع فیبروم در لایه داخلی رحم یعنی زیر آندومتر قرار دارد و کمترین شیوع را در بین بانوان دارد. با این حال، بیشترین تاثیر را بر بارداری و باروری دارد. فیبروم های زیرمخاطی فضای رحم را تغییر می دهند، به رشد جنین آسیب می زنند و خطراتی مانند سقط، زایمان زودرس و خونریزی شدید را افزایش می دهند.
فیبروم داخل دیواره ای
فیبروم داخل دیواره ای در لایه عضلانی رحم رشد می کند و شایع ترین نوع این عارضه محسوب می شود. اندازه بزرگ این نوع، شکل و ساختار رحم را تغییر می دهد و علائمی اعم از درد شکمی، احساس فشار و افزایش احتمال سزارین را به همراه دارد. در دوران بارداری، اگر رشد این عارضه تسریع پیدا کند، احتمال دارد موجب کاهش فضای رشد جنین و انقباضات رحمی گردد و به زایمان زودرس ختم شود.
فیبروم زیر سروزی
این نوع فیبروم در بخش خارجی رحم و در زیر لایه سروزی رشد می کند. برخلاف انواع داخلی، تاثیر مستقیم بر فضای داخلی رحم ندارد اما اگر بزرگ باشد، روی اندام های اطراف مانند مثانه یا روده فشار وارد می کند و موجب تکرر ادرار، یبوست یا احساس سنگینی در شکم می شود.
فیبروم پایه دار
فیبروم پایه دار از طریق یک پایه نازک به رحم متصل بوده و در داخل یا خارج رحم قرار دارد. حرکت آزادانه و احتمال چرخش آن حول پایه اش، درد ناگهانی و شدید در شکم را ایجاد می کند. در دوران بارداری، این چرخش موجب نکروز یا مرگ بافتی می شود که نیاز به اقدامات فوری پزشکان برای درمان دارد.
فیبروم گردنی
این نوع فیبروم نادرتر بوده و در ناحیه دهانه رحم رشد می کند. بهتر است بدانید وجود آن موجب انسداد مجرای زایمان و دشواری در زایمان طبیعی می شود. در برخی موارد به دلیل حساسیت و تنگی دهانه رحم، انجام سزارین ضرورت پیدا می کند.
بیشتر بخوانید: درد بعد از پاپ اسمیر
عوارض فیبروم در بارداری
در برخی از بانوان وجود فیبروم رحم در بارداری بدون هیچ مشکل خاصی بوده اما در مواردی هم باعث ایجاد عوارض جدی می شود. به طور کلی عوارض این بیماری به شرح زیر است:
- زایمان بریچ
- خونریزی شدید قبل یا بعد از زایمان
- زایمان زودرس یا پارگی زودرس کیسه آب
- احتمال نیاز به سزارین به علت انسداد دهانه رحم
- افزایش احتمال سقط جنین به ویژه در سه ماهه اول
- تغییر وضعیت قرارگیری جنین مانند بریچ یا عرضی شدن
- کم خونی ناشی از خونریزی مکرر یا مزمن در طول بارداری
- درد شکمی یا لگنی شدید ناشی از رشد سریع فیبروم یا نکروز آن
- محدودیت رشد داخل رحمی جنین به دلیل کمبود فضای مناسب
- اختلال در انقباضات طبیعی رحم و افزایش خطر باقی ماندن جفت
تشخیص فیبروم رحم در بارداری
لازم به ذکر است تشخیص به موقع نقش بسزایی در کاهش عوارض و انتخاب روش مناسب دارد. شما عزیزان ابتدا باید به بهترین متخصص زنان و زایمان تهران مراجعه نمایید تا با بررسی سابقه پزشکی و علائم ظاهری، روند تشخیص را آغاز گردد. در ادامه به روش های اصلی تشخیص این عارضه اشاره می نماییم:
- ام آر آی MRI
- سونوگرافی داپلر
- معاینه فیزیکی لگن
- سونوگرافی ترانس واژینال یا شکمی
- ثبت شکایات بالینی و سابقه خانوادگی
- بررسی های دوره ای رشد رحم و جنین در دوران بارداری
- تصویربرداری سه بعدی رحم (در صورت نیاز به دقت بالا)
روشهای درمان فیبروم رحم در بارداری
درمان فیبروم رحم بارداری به عوامل مختلفی مانند اندازه فیبروم، محل قرارگیری آن، شدت علائم و مرحله بارداری بستگی دارد. در اغلب موارد اگر فیبروم بدون علائم باشد یا تهدیدی برای بارداری ایجاد نکند، تنها تحت نظر قرار می گیرد. روشهای درمان این عارضه به شرح زیر است:
- ابلیشن فیبروم
- جراحی میومکتومی
- قرص های ضدبارداری
- آمبولیزاسیون فیبروم رحم
- استفاده از داروهای ضد درد
- برنامه ریزی دقیق برای زایمان سزارین
- مراقبت و پایش منظم از طریق سونوگرافی و معاینات دوره ای
- مصرف مکمل های آهن برای جبران کم خونی ناشی از خونریزی
- زایمان زودهنگام در صورت وجود تهدید جدی برای مادر یا جنی
- درمان حمایتی از جمله استراحت نسبی در دوره های درد یا خونریزی
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، فیبروم رحم در بارداری یکی از چالش های شایع و مهم در طب زنان بوده که تاثیرات متفاوتی بر روند بارداری، سلامت مادر و جنین می گذارد. این توده های غیرسرطانی بسته به اندازه، محل قرارگیری و تعداد، گاه بدون علائم باقی می مانند و در برخی موارد منجر به علائمی مانند درد، خونریزی یا اختلال در رشد جنین می شوند. تشخیص زودهنگام از طریق سونوگرافی و معاینات دقیق نقش بسزایی در پیشگیری از عوارض و انتخاب روش های درمانی مناسب دارد.
