زایمان سزارین یک عمل جراحی است که طی آن نوزاد به کمک برشی که در ناحیه رحم و شکم مادر ایجاد می گردد، خارج می شود. در صورتی که زایمان طبیعی برای نوزاد یا مادر ایمن نباشد یا به تداخل جراحی احتیاج باشد، این روش مورد استفاده قرار می گیرد. سزارین با برنامه ریزی و گاهی اوقات نیز بدون برنامه ریزی صورت می گیرد. در برخی موارد مادر و پزشک با یکدیگر مشورت کرده و انجام سزارین قطعی می شود. حال در این مقاله به بررسی موضوعاتی اعم از زایمان سزارین چیست، نحوه انجام جراحی، مزایا و معایب، کاندیدای مناسب، اقدامات قبل و بعد از جراحی می پردازیم پس با ما همراه باشید.
فیلم زایمان سزارین توسط دکتر سودابه متین👇
سزارین با دکتر سودابه متین
زایمان سزارین چیست؟
تحت شرایط خاص اگر مادر باردار به دلایل پزشکی قادر به انجام زایمان طبیعی نباشد، پزشک سزارین را پیشنهاد می کند تا زایمان به راحتی انجام شود. سزارین به عنوان یکی از جراحی های بزرگ به شمار می رود که در صورت نیاز مادر یا جنین استفاده از آن ضرورت دارد.
این جراحی با ایجاد شکافی باریک روی جداره رحم، پوست روی شکم و همچنین عضلات زیر آن انجام می گردد. طبق آمار و شواهد موجود حدود ۱۰ درصد از زایمان های کل جهان با روش سزارین انجام می گردد که البته این آمار و ارقام در کشور ایران از حد تصور ما بالاتر است البته این رقم مربوط به سال های گذشته بوده و هم اکنون طبق اطلاعات به دست آمده از سازمان بهداشت جهانی، این عدد به حدود ۳۲ درصد رسیده است.
زایمان سزارین نسبت به زایمان طبیعی درد کمتری داشته و انقباضات لگنی نیز ندارد. تنها دردی که مادر بعد از انجام این جراحی احساس میکند مربوط به خط برش روی شکم است که این درد نیز پس از گذشت دوره نقاهت، کاملاً تسکین می یابد. به همین دلیل است که بسیاری از بانوان باردار درصدد انجام سزارین هستند و آن را به زایمان طبیعی ترجیح می دهند. در واقع بسیاری از بانوان به علت ترس از زایمان طبیعی، سزارین را انتخاب میکنند.
معمولاً پزشکان تلاش میکنند که تولد نوزاد با روش طبیعی انجام بگیرد اما در صورت بزرگ بودن سر نوزاد نسبت به رحم مادر یا ایجاد تغییر در موقعیت جفت یا پاره شدن بند ناف انجام سزارین ضرورت دارد.
زایمان سزارین چگونه انجام میشود؟
به طور کلی روند انجام این زایمان به شرح زیر است.
1. آماده سازی
در مرحله اول مادر به بیمارستان منتقل شده و اقدامات لازم پیش از جراحی صورت می گیرد. آماده سازی پیش از عمل شامل قرار دادن سوند در مثانه، تهیه خط لوله وریدی و سایر اقدامات می شود.
2. بیهوشی
معمولا مادر برای انجام این جراحی بیهوش می شود تا هیچ گونه درد و اضطرابی را احساس نکند. البته در برخی موارد نیز پزشک ترجیح می دهد که از بی حسی استفاده کند.
3. برش شکم
پزشک روی شکم برشی را ایجاد می کند که این برش میتواند به صورت افقی یا عمودی باشد.
4. دسترسی به رحم
بعد از برش شکم، پزشک به راحتی به شکم دسترسی پیدا کرده و به سرعت نوزاد را خارج می کند.
5. خروج نوزاد:
بعد از دسترسی به بافت رحم، پزشک با دقت کامل نوزاد را از رحم خارج می کند و تیم پزشکی نیز وضعیت نوزاد را به خوبی بررسی خواهند کرد تا از سلامت وضعیت او مطمئن شوند.
6. بستن برش
بعد از خروج نوزاد و جفت از شکم، پزشک با استفاده از نخ بخیه نسبت به بستن برش اقدام میکند که این کار موجب تسریع روند بهبودی و کاهش خطر ابتلا به عفونت می شود.
7. بازیابی
پس از اتمام جراحی مادر به بخش منتقل شده و تحت مراقبت های بعد از زایمان سزارین قرار می گیرد تا در صورت داشتن هرگونه علائم خطرناک اقدامات لازم برای او صورت بگیرد.
بهترین زمان انجام زایمان سزارین
زایمان سزارین در هفته 39 بارداری انجام می شود، زمانی که رشد و تکامل جنین به حد مطلوب رسیده است. این بدان معناست که معمولا نوزاد دو هفته زودتر از زمان احتمالی زایمان طبیعی به دنیا می آید که برخی متخصصان آن را نوعی زایمان زودرس می دانند. چرا هفته های آخر بارداری تا این حد اهمیت دارند؟ زیرا در این دوران، سلامت جنین و آمادگی مادر برای زایمان به اوج خود می رسد و تولد نوزاد در هر هفته ای از این بازه تاثیر قابل توجهی بر سلامت جسمی و مغزی کودک داشته باشد.
به همین دلیل تعیین دقیق زمان انجام سزارین بسیار حیاتی بوده و باید تحت نظر پزشک متخصص و با توجه به شرایط مادر و جنین انجام شود. تولد نوزادی که در هفته 39 بارداری به دنیا می آید، ریسک مشکلات جدی را کاهش می دهد و شانس تولد نوزاد سالم و قوی را افزایش می دهد.
مزایای زایمان سزارین
معمولا زایمان سزارین در شرایط خاص پزشکی یا به دلایل ایمنی جایگزین زایمان طبیعی انجام می شود. هرچند سزارین یک عمل جراحی محسوب می شود و ممکن است با خطراتی همراه باشد اما در برخی موقعیت ها بهترین و امن ترین گزینه برای حفظ سلامت مادر و جنین می باشد. در ادامه به مهمترین مزایای این روش اشاره می نماییم:
- امکان برنامه ریزی دقیق زمان زایمان
- مناسب برای موارد بارداری چندقلویی
- کاهش احتمال آسیب به نوزاد هنگام تولد
- پیشگیری از عوارض احتمالی زایمان طبیعی
- جلوگیری از مشکلات زایمان طولانی و سخت
- ایمنی بیشتر برای مادر و نوزاد در شرایط پرخطر
- کاهش خطر پارگی پرینه و آسیب های ناحیه تناسلی
- مناسب برای مادرانی که قبلا زایمان سزارین داشته اند
- جلوگیری از انتقال عفونت های خاص مانند تبخال یا HIV
- انتخاب مناسب برای مادرانی با لگن تنگ یا ناهنجاری رحمی
بیشتر بخوانید: سقط مکرر چیست؟
عوارض زایمان سزارین
همانطور که در بالا ذکر کردیم این نوع زایمان گرچه در بسیاری از موارد نجات بخش و ضروری است اما بدون خطر و عارضه نیست. بسیاری از مادران تصور می کنند که سزارین گزینه ای آسان تر نسبت به زایمان طبیعی است اما این روش نیز پیامدهایی برای مادر و نوزاد به همراه دارد. به طور کلی عوارض عمل سزارین به شرح زیر است:
عوارض احتمالی برای مادر
- آسیب به مثانه یا روده
- افسردگی پس از زایمان
- درد و سوزش در ناحیه بخیه
- افزایش خطر مرگ (بسیار نادر)
- یبوست، نفخ و مشکلات گوارشی
- خونریزی زیاد در حین یا بعد از عمل
- افزایش احتمال کم خونی پس از زایمان
- واکنش به داروهای بیهوشی یا بی حسی
- لخته شدن خون (ترومبوز و آمبولی ریه)
- خطر عفونت در محل بخیه، رحم یا دستگاه ادراری
- احساس تهوع، سردرد، خستگی و گیجی بعد از عمل
- خطر چسبندگی یا جدا نشدن جفت در بارداری های بعدی
عوارض احتمالی برای نوزاد
- آسیب های جراحی مانند بریدگی پوست (در موارد نادر)
- افزایش خطر آسم، آلرژی، چاقی، دیابت و سلیاک در آینده
- مشکلات تنفسی مانند تاکی پنه گذرا (تنفس سریع و سطحی)
- محروم ماندن از فشار کانال زایمان و تخلیه ناقص مایع ریه
چه کسانی باید زایمان سزارین انجام دهند؟
زمانی زایمان سزارین توصیه می شود که زایمان طبیعی برای مادر یا نوزاد خطرناک باشد یا امکان انجام آن وجود نداشته باشد. در ادامه مهمترین دلایل و شرایطی که باعث انتخاب این روش می شوند، ذکر شده است:
- مشکلات بندناف: مانند پرولاپس بند ناف یا پارگی رحم که شرایط را اضطراری می کند.
- جفت سرراهی: حالتی که جفت جلوی دهانه رحم قرار گرفته و مانع خروج نوزاد می شود.
- مدفوع جنین داخل رحم: مدفوع کردن جنین داخل رحم برای سلامت نوزاد خطرناک می باشد.
- بارداری چندقلویی: دوقلو یا چندقلویی که ممکن است شرایط زایمان طبیعی را دشوار یا خطرناک کند.
- وزن زیاد جنین: زمانی که وزن نوزاد بالای ۴/۵ کیلوگرم باشد و عبور از کانال زایمانی دشوار گردد.
- سر بزرگ جنین: سر بزرگ جنین یکی از دلایل انجام سزارین بوده زیرا عبور از مجرای زایمان را مشکل می سازد.
- قرارگیری غیر طبیعی جنین: مانند قرار گرفتن جنین به صورت عرضی (افقی) یا به حالت بریج (باسن یا پا نزدیک دهانه رحم).
- بیماری های مزمن مادر: بیماری هایی اعم از فشار خون بالا، بیماری های قلبی و دیابت، زایمان طبیعی را پرخطر می کند.
- ابتلا مادر به بیماری های مقاربتی: مثل تبخال یا زگیل تناسلی که عبور نوزاد از کانال زایمانی ممکن است موجب انتقال بیماری شود.
- سابقه سزارین قبلی: اگرچه زایمان طبیعی بعد از سزارین ممکن است اما بسته به نوع برش رحم قبلی و خطر پارگی رحم، اغلب پزشکان سزارین مجدد را توصیه می کنند.
- عدم تناسب سر جنین با لگن مادر (CPD): زمانی که اندازه سر یا بدن نوزاد بزرگ تر از حد معمول باشد یا لگن مادر کوچک باشد و عبور نوزاد از کانال زایمانی سخت شود.
بیشتر بخوانید: زایمان سزارین بهتر است یا طبیعی
کاندیدای مناسب زایمان سزارین
بهترین کاندیدای انجام زایمان سزارین گروه های زیر خواهند بود.
- زمانی که نوزاد با مشکلات تنفسی یا قلبی مواجه باشد.
- زمانی که سلامتی نوزاد و مادر به هر دلیلی در خطر باشد.
- در صورتی که مادر زایمان اول خود را با روش سزارین انجام داده باشد.
- بانوانی که به دلایل شخصی این نوع زایمان را برای تولد فرزندان خود انتخاب میکنند.
اقدامات قبل از زایمان سزارین
در صورتی که قرار است زایمان سزارین انجام دهید، رعایت برخی نکات قبل از عمل به کاهش خطرات احتمالی و افزایش ایمنی مادر و نوزاد کمک می کند. در ادامه به مهمترین مراقبت های قبل از زایمان سزارین اشاره می نماییم:
- لباس راحت، سبک و تمیز برای روز عمل انتخاب کنید.
- داروی آنتی بیوتیک قبل از عمل برای پیشگیری از عفونت به شما داده می شود.
- در صورت داشتن بیماری های مزمن یا مصرف داروهای خاص، پزشک را مطلع کنید.
- از 8 ساعت قبل از عمل، چیزی نخورید و ننوشید تا از خطرات بیهوشی جلوگیری شود.
- پذیرش بیمارستانی را از قبل انجام دهید و مدارک پزشکی کامل خود را همراه داشته باشید.
- مثانه باید قبل از ورود به اتاق عمل کاملا تخلیه شود تا احتمال آسیب دیدگی کاهش یابد.
- اصلاح ناحیه شکم و پایین تنه طبق توصیه پزشک یک روز قبل یا صبح عمل انجام می شود.
- از استفاده از لوازم آرایشی، لاک ناخن و کرم پرهیز کنید تا در روند معاینات اختلال ایجاد نشود.
- قبل از عمل حمام کنید و بدن را با مواد ضدعفونی کننده بشویید تا احتمال عفونت کاهش یابد.
- آزمایش خون برای بررسی گروه خونی، سطح هموگلوبین و فاکتورهای انعقادی قبل از عمل الزامی است.
- با متخصص بیهوشی مشورت کنید به خصوص اگر بیماری خاصی دارید که روی بیهوشی تاثیر می گذارد.
اقدامات بعد از زایمان سزارین
- در چند هفته اول از انجام فعالیت های سنگین یا بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.
- از پد گرم کننده برای کاهش درد و اسپاسم های عضلانی اطراف ناحیه جراحی استفاده کنید.
- از خاراندن محل بخیه خودداری کنید چون ممکن است باعث باز شدن زخم یا ایجاد عفونت شود.
- در صورت استفاده از شکم بند از فشار بیش از حد به محل بخیه جلوگیری کنید تا زخم ها آسیب نبینند.
- حداقل 8 لیوان آب در روز بنوشید تا هم از یبوست جلوگیری شود و هم شیر بیشتری برای نوزاد تولید شود.
- تا چند روز اول استراحت کافی داشته باشید و از اطرافیان بخواهید در مراقبت از نوزاد و امور خانه کمک کنند.
- تا 6 هفته از برقراری رابطه جنسی خودداری کنید تا زخم ها به طور کامل بهبود یابند و خطر عفونت کاهش یابد.
- برای کاهش درد از داروهای مسکن تجویزشده توسط پزشک استفاده کنید و از مصرف خودسرانه دارو پرهیز نمایید.
- رانندگی را حداقل تا 4 تا 6 هفته به تعویق بیندازید، مخصوصا اگر هنوز از داروهای مسکن قوی استفاده می کنید.
- تغذیه سالم داشته باشید و از غذاهای پروتئینی کم چرب مانند مرغ، ماهی، سبزیجات و میوههای تازه استفاده کنید.
- بهداشت فردی را به طور کامل رعایت کنید و با حمام منظم و شست و شوی محل بخیه ها از عفونت پیشگیری کنید.
- به آرامی و روزانه پیاده روی سبک انجام دهید تا به بهبود جریان خون، جلوگیری از یبوست و لخته شدن خون کمک شود.
- در صورت بروز احساس ناراحتی روانی، اضطراب یا نوسانات خلقی با پزشک مشورت کنید تا از افسردگی پس از زایمان جلوگیری شود.
- هر روز محل بخیه ها را بررسی کنید و در صورت مشاهده قرمزی، تورم، ترشح، تب یا درد شدید، با بهترین دکتر سزارین در تهران تماس بگیرید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
معمولاً پزشک متخصص زنان و زایمان زمان دقیق انجام سزارین را مشخص میکند که این زمان به رشد کامل نوزاد درون شکم مادر بستگی دارد. اگر زایمان به موقع انجام نشود، احتمال این که نوزاد با مشکلات ذهنی و جسمی مواجه گردد وجود دارد.
به طور کلی بهتر است مادران باردار تا هفته ۳۹ بارداری منتظر بمانند و بعد از مواجه شدن با علائم به پزشک خود مراجعه نمایند تا روز دقیق سزارین مشخص شود. اگر پیش از موعد مقرر با علائمی همچون کمردرد شدید، خونریزی و غیره مواجه شدید در اسرع وقت به پزشک مراجعه نمایید تا پس از بررسی وضعیت شما زایمان سزارین انجام گردد.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، زایمان سزارین یکی از روشهای پرطرفدار برای تولد نوزاد است و به دلیل درد کمی که نسبت به زایمان طبیعی دارد، بسیاری از بانوان آن را ترجیح می دهند. در طول این زایمان پزشک برشی را روی شکم ایجاد کرده و پس از دسترسی به رحم نسبت به خروج جنین اقدام می کند. از آنجایی که سزارین نیز ممکن است مانند هر جراحی دیگری عوارضی را داشته باشد، لازم است که در وهله اول به متخصص زنان و زایمان حرفه ای مراجعه نمایید زیرا سطح تخصص و مهارت پزشک تاثیر زیادی در روند بهبودی شما پس از جراحی خواهد داشت.
