سندرم تخمدان پلی کیستیک یکی از شایع ترین اختلالات هورمونی در میان زنان در سنین باروری بوده که تاثیرات گسترده ای بر سلامت عمومی، باروری و کیفیت زندگی افراد دارد. این سندرم با علائمی مانند نامنظمی قاعدگی، افزایش رشد موهای زائد، آکنه، ریزش مو و در برخی موارد اضافه وزن یا چاقی همراه است. اما چه عواملی باعث بروز این بیماری می شود و چرا برخی از زنان بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به آن قرار دارند؟ در این مقاله به بررسی علائم و دلایل سندرم تخمدان پلی کیستیک، انواع، عوارض و روشهای تشخیص آن می پردازیم پس با ما همراه باشید.
سندرم تخمدان پلی کیستیک چیست؟
سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یک اختلال هورمونی پیچیده و در عین حال شایع در میان زنان بوده که تاثیرات بسیار زیادی در کیفیت زندگی آنها دارد. این عارضه زمانی رخ می دهد که تخمدان ها با تولید هورمون های اضافه منجر به افزایش میزان آندروژن ها (هورمون های مردانه) می شود که در بدن با علائمی مختلفی نمایان می شود.
در صورت بروز سندرم تخمدان پلی کیستیک ممکن است تخمدان ها از حالت طبیعی خود بزرگتر شوند و این مورد یکی از دلایل بروز تنبلی تخمدان به شمار می رود. اختلالات هورمونی ناشی از سندرم تخمدان پلی کیستیک باعث اختلال در رشد فولیکول های تخمدان و توقف تخمک گذاری می شود.
به طور کلی آزادسازی تخمک بالغ از تخمدان منجر به تخمک گذاری می شود. در مواردی که بدن یک زن توان تولید هورمون های مورد نیاز برای تخمک گذاری را نداشته باشد و تخمدان ها نتوانند تخمک گذاری را به درستی انجام دهند، کیست های کوچک و متعدد در تخمدان ایجاد می شود. این کیست ها هورمون هایی به نام آندروژن تولید می کنند که باعث ایجاد مشکلات جدی تری می شود.
علل بروز تخمدان پلی کیستیک
در رابطه با علل بروز تخمدان پلی کیستیک می توان گفت که تا کنون دلیل دقیق تنبلی تخمدان مشخص نشده و ترکیبی از عوامل مختلف زمینه ابتلا به آن را فراهم می کند. مولفه های مختلفی مانند عوامل ژنتیکی، مقاومت به انسولین، التهاب مزمن، اختلالات هورمونی یا افزایش آندروژن ها در بروز تخمدان پلی کیستیک موثر است. به طور کلی برخی از مهمترین دلایل بروز این عارضه به شرح زیر است:
- آندروژن اضافه: آندروژن اضافه باعث افزایش تولید هورمون های مردانه توسط تخمدان می شود که این مورد، تخمک گذاری را مختل خواهد کرد و همچنین باعث رشد موهای زائد، تیرگی پوست و سایر عوارض می شود.
- عوامل ارثی: طبق پژوهش ها و بررسی های انجام شده در این زمینه، برخی از ژن ها با تنبلی تخمدان در ارتباط هستند؛ به این شکل که وجود سابقه خانوادگی احتمال بروز این عارضه را در فرد نسبت به سایر افراد افزایش می دهد.
- التهابات خفیف: در تنبلی تخمدان از نوع التهابی، نوعی التهاب مزمن با سطح خفیف باعث واکنش گلبول های سفید و تحریک تخمدان ها برای تولید آندروژن می شود. ادامه این وضعیت در گذر زمان باعث ایجاد مشکلات قلبی و عروقی می شود.
- مقاومت به انسولین: انسولین هورمونی است که توسط لوزالمعده تولید و ترشح می شود و به سلول های بدن این امکان را می دهد که از قند خون استفاده کنند. با افزایش قند خون به دلیل مقاومت سلول ها نسبت به انسولین، سطح تولید انسولین افزایش می یابد. این مورد به تولید هورمون های مردانه یا آندروژن کمک می کند و از طرفی باعث اختلال در تخمک گذاری می شود.
بیشتر بخوانید: خشکی واژن چیست؟
علائم سندرم تخمدان پلی کیستیک
سندرم تخمدان پلی کیستیک که اغلب به شکل تنبلی تخمدان بروز می یابد، به دلیل عدم تعادل هورمونی و مقاومت به انسولین ایجاد می شود و با نشانه های مختلفی شناخته می شود. چرخه قاعدگی، توانایی باروری، وزن بدن و ظاهر فیزیکی از جمله علائم سندرم تخمدان پلی کیستیک بوده که در اغلب موارد بروز می یابد.
تخمدان هایی با ابعاد بزرگتر یا دارای تعداد زیادی کیست، افزایش وزن علی الخصوص در ناحیه شکم، چرخه پریود نامنظم با پریودهای از دست رفته، رشد تگ یا تکه های اضافه پوست روی گردن یا زیر بغل و ریزش مو به شکل طاسی سر از دیگر علائم سندرم تخمدان پلی کیستیک است.
انواع تنبلی تخمدان
انواع مختلف تنبلی تخمدان بر اساس علل بروز و علائم آن در 4 گروه دسته بندی می شود. در ادامه به بررسی این 4 مورد خواهیم پرداخت.
تنبلی تخمدان مقاوم به انسولین
تنبلی تخمدان مقاوم به انسولین از شایع ترین نوع سندرم تخمدان پلی کیستیک بوده که منجر به افزایش تولید آندروژن می شود. هورمون آندروژن هورمونی مردانه است که باعث رشد موهای زائد، آکنه و پریود نامنظم می گردد. همچنین این نوع از PCOS ها باعث ایجاد تخمدان پلی کیستیک (کیست های کوچک داخل تخمدان) می شود و ممکن است باعث اختلال در تخمک گذاری شود.
تنبلی تخمدان التهابی
وجود التهاب خفیف یکی از دلایل تنبلی تخمدان است که با مقاومت به انسولین، موجب عدم تعادل هورمونی می شود.
تنبلی تخمدان با دلیل پنهان
این نوع تنبلی تخمدان همانطور که از نامش پیداست، دلیل مشخصی ندارد و تشخیص آن نیز چالش برانگیز است.
تنبلی تخمدان به دلیل استفاده از قرص پیشگیری
پس از قطع مصرف قرص های پیشگیری، تعادل هورمونی بدن به هم ریخته و ممکن است علائم تنبلی تخمدان مشاهده شود. البته باید این نکته را در نظر داشته باشید که پس از مصرف این داروها، بدن برای ایجاد تعادل اولیه نیاز به زمان خواهد داشت.
بیشتر بخوانید: چسبندگی رحم بعد از سزارین
عوارض تنبلی تخمدان
بهتر است بدانید سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان یکی از شایع ترین عارضه ها در میان زنان بوده که نیاز به تشخیص و درمان به موقع دارد. در صورتی که فرد اقدام به درمان به موقع نکند، ممکن است با برخی عوارض و آسیب های ناشی از تنبلی تخمدان مواجه شود. این عوارض به شکل جسمی و متابولیکی بروز یافته و سلامت عمومی و سلامت باروری فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. از جمله رایج ترین عوارض تنبلی تخمدان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش خطر فشار خون بالا
- کاهش کیفیت زندگی و کاهش اعتماد به نفس
- افزایش احتمال بروز بیماری های قلبی عروقی
- اختلالات روحی و روانی مانند افسردگی و اضطراب
- افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 به دلیل مقاومت به انسولین
- افزایش خطر سرطان آندومتر به دلیل تحریک مزمن دیواره رحم
- قاعدگی نامنظم که باعث ضخامت بیش از حد دیواره رحم می گردد
- افزایش احتمال ابتلا به سندرم متابولیک شامل چاقی شکم و چربی و قندخون بالا
- هایپرآندروژنیسم که شامل آکنه، نازک شدن موی سر و رشد موهای زائد می شود
- کاهش قدرت باروری و ناباروری به دلیل اختلال ایجاد شده در فرایند تخمک گذاری
روشهای تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک
ابتدا با مراجعه به بهترین متخصص زنان و زایمان تهران و با بررسی سابقه پزشکی و علائم و در مواردی با معاینه فیزیکی و معاینه لگن به تشخیص اولیه این عارضه می پردازد. همچنین برای تشخیص دقیق تر، بررسی اندازه تخمدان ها، بررسی ضخامت داخلی رحم و بررسی سطح هورمون هایی مانند آندروژن برخی آزمایش های تکمیلی تجویز می شود. حال به طور کلی رایج ترین روش تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک شامل موارد زیر می شود:
- سونوگرافی
- آزمایش هورمونی و آزمایش خون
روشهای درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک
روشهای مختلفی برای درمان تنبلی تخمدان وجود دارد که بسته به شدت عارضه هر یک از این روش ها مورد استفاده قرار می گیرند. برخی موارد مانند سن، شدت علائم و سلامت کلی بدن از جمله مواردی بوده که پیش از ارائه درمان لازم است در نظر گرفته شود. رایج ترین روشهای درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک به شرح زیر است:
- دارودرمانی
- کاهش وزن
- تغییر رژیم غذایی
- بهبود سبک زندگی
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سندرم تخمدان پلی کیستیک یکی از رایج ترین مشکلات هورمونی علی الخصوص در سنین باروری است. در مواردی که زنان دچار تنبلی تخمدان هستند، ممکن است تخمک گذاری آنها به شکل طبیعی نباشد و فرد قاعدگی و پریود نامنظم را تجربه کند. علت دقیق این عارضه مشخص نیست اما برخی عوامل مانند عوامل ژنتیک، التهابات خفیف و هورمون آندروژن اضافی از جمله علل شناسایی شده برای تشدید این عارضه است. این بیماری با ایجاد کیست های متعدد در تخمدان مانع از تخمک گذاری عادی می شود و ممکن است در مواردی منجر به ناباروری شود.
