سرکلاژ یکی از روشهای درمانی مهم در مراقبت های بارداری است که با هدف کاهش خطر سقط دیررس و زایمان زودرس در برخی از زنان باردار انجام می شود. دهانه رحم در حالت طبیعی باید تا هفته های پایانی بارداری بسته و مقاوم باقی بماند اما در برخی افراد به علت نارسایی دهانه رحم یا کوتاهی آن، امکان باز شدن زودهنگام وجود دارد. در چنین شرایطی، سرکلاژ نقش حمایتی داشته و به ادامه یافتن بارداری تا سن بارداری مناسب کمک می کند. در ادامه به بررسی موضوعاتی اعم از مزایای و معایب عمل، نحوه انجام عمل، کاندیدای مناسب برای جراحی و غیره می پردازیم پس با ما همراه باشید.
سرکلاژ چیست؟
سرکلاژ یک روش جراحی است که در آن دهانه رحم با بخیه های ویژه تقویت و بسته می شود تا از باز شدن زودرس آن در دوران بارداری جلوگیری کند. این اقدام زمانی توصیه می شود که دهانه رحم به طور غیرطبیعی کوتاه شده یا نشانه هایی از باز شدن زودهنگام داشته باشد. سرکلاژ به شکل برنامه ریزی شده (پیشگیرانه) یا در شرایط اورژانسی انجام می شود. هدف اصلی از این روش، افزایش احتمال تداوم بارداری و کاهش خطر پیامدهای ناشی از زایمان زودرس است.
انواع سرکلاژ
بهتر است بدانید انتخاب نوع سرکلاژ به شرایط بیمار، سابقه بارداری، طول دهانه رحم، وضعیت پرده های جنینی و نظر پزشک بستگی دارد. برخی روش ها رایج تر و ساده تر هستند و برخی دیگر در شرایط خاص یا در موارد شکست درمان های قبلی استفاده می شوند. انواع این نوع جراحی به شرح زیر است:
| نوع سرکلاژ | توضیحات |
| سرکلاژ مک دونالد (McDonald) | رایج ترین روش سرکلاژ است و به صورت بخیه دور دهانه رحم انجام می شود. اغلب به عنوان سرکلاژ پیشگیرانه استفاده می شود و برداشتن بخیه آن معمولا ساده تر است. |
| سرکلاژ شیرودکار (Shirodkar) | در این روش بخیه در موقعیت عمیق تری نسبت به مک دونالد قرار می گیرد و گاهی نیاز به جابجایی بخشی از بافت اطراف دهانه رحم دارد. برای برخی بیماران با نارسایی شدیدتر دهانه رحم انتخاب می شود. |
| سرکلاژ شکمی (Transabdominal) | این روش از طریق شکم انجام می شود و زمانی توصیه می شود که سرکلاژ واژینال در گذشته موفق نبوده یا دهانه رحم ساختار مناسبی برای بخیه واژینال ندارد. |
| سرکلاژ اورژانسی (Rescue/Emergency) | زمانی انجام می شود که دهانه رحم در بارداری باز شده و حتی گاهی پرده های جنینی در کانال سرویکس نمایان هستند. این روش به ارزیابی بسیار دقیق و رعایت مراقبت های ویژه نیاز دارد. |
کاربرد و مزایای عمل سرکلاژ
سرکلاژ زمانی بیشترین اثر را دارد که با تشخیص درست و در زمان مناسب انجام شود. این روش برای گروهی از زنان باردار که در معرض خطر سقط دیررس یا زایمان زودرس قرار دارند، یک مداخله نجات بخش می باشد. هدف اصلی آن تقویت دهانه رحم و کاهش احتمال باز شدن زودهنگام است و در برخی شرایط، مکمل سایر اقدامات مانند درمان دارویی یا مراقبت های حمایتی محسوب می شود.
- کاهش احتمال زایمان زودرس
- کاهش خطر سقط در سه ماهه دوم
- کاهش فشار وارده بر دهانه رحم در بارداری های پرخطر
- کمک به حفظ بسته ماندن دهانه رحم تا زمان مناسب
- افزایش شانس رسیدن بارداری به سن بارداری قابل قبول
- کمک به مدیریت کوتاهی دهانه رحم در سونوگرافی ترانس واژینال
- امکان پیشگیری در زنان با سابقه سقط های مکرر مرتبط با سرویکس
- مناسب برای برخی موارد نارسایی دهانه رحم بر اساس سابقه بارداری
- حمایت از دهانه رحم در برخی بارداری های چندقلویی (در موارد منتخب و با نظر پزشک)
عمل سرکلاژ برای چه کسانی مناسب است؟
انتخاب بیمار مناسب برای سرکلاژ اهمیت زیادی دارد زیرا این روش باید بر اساس شواهد بالینی و معیارهای دقیق انجام شود. بهترین دکتر سزارین در تهران معمولا با بررسی سابقه بارداری، نتایج معاینه و سونوگرافی و همچنین ارزیابی احتمال وجود عفونت یا انقباضات رحمی تصمیم گیری می کند. سرکلاژ برای همه زنان باردار توصیه نمی شود و باید برای افراد واجد شرایط به کار رود. افراد مناسب برای عمل سرکلاژ عبارتند از:
- زنانی که سابقه سقط های مکرر در سه ماهه دوم دارند.
- زنانی که علائم نارسایی دهانه رحم در معاینه یا تصویربرداری نشان می دهند.
- افرادی که در سونوگرافی ترانس واژینال دچار کوتاهی معنی دار دهانه رحم هستند.
- زنانی که سابقه زایمان زودرس بدون علت واضح همراه با باز شدن دهانه رحم داشته اند.
- افرادی که در بارداری های قبلی با وجود درمان های حمایتی، دچار سقط دیررس شده اند.
- زنان منتخب با سابقه جراحی های دهانه رحم که احتمال ضعف سرویکس در آنها بیشتر است.
- کسانی که در بارداری فعلی تغییرات دهانه رحم به نفع باز شدن زودرس دارند و پزشک سرکلاژ را ضروری می داند.
نحوه انجام عمل سرکلاژ
این جراحی یک مداخله جراحی محدود اما حساس است که در شرایط کنترل شده بیمارستانی انجام می شود. این عمل در اغلب موارد در سه ماهه دوم و پیش از شروع علائم جدی انجام می شود اما بسته به وضعیت بیمار ممکن است زمان آن تغییر کند. قبل از عمل، پزشک باید از نبود عفونت، خونریزی فعال یا انقباضات منظم رحمی اطمینان حاصل کند تا ایمنی مادر و جنین حفظ شود.
- ارزیابی اولیه: پزشک علائم بالینی، سابقه بارداری، طول دهانه رحم و وضعیت پرده های جنینی را با سونوگرافی بررسی می کند.
- بررسی عفونت و شرایط ممنوعیت عمل: پزشک از نبود عفونت واژینال یا رحمی، پارگی کیسه آب، خونریزی شدید و دردهای زایمانی اطمینان حاصل می کند.
- آماده سازی قبل از عمل: بیمار آزمایش های لازم را انجام می دهد و نوع بی حسی یا بیهوشی تعیین می شود تا آمادگی طبق دستورالعمل بیمارستان فراهم گردد.
- انجام عمل از طریق واژن (در روشهای رایج): پزشک بخیه های مقاوم را به صورت حلقه ای یا عمقی در اطراف دهانه رحم قرار می دهد تا آن را تقویت و بسته نگه دارد.
- کنترل خونریزی و وضعیت دهانه رحم: پس از بخیه گذاری، پزشک پایداری بخیه و میزان بسته بودن دهانه رحم را ارزیابی می کند و خونریزی احتمالی را کنترل می کند.
- مراقبت های بعد از عمل: پس از عمل، علائم حیاتی و میزان درد و خونریزی پایش می شود و در صورت نیاز داروهای حمایتی طبق نظر پزشک تجویز می گردد.
- پیگیری در ادامه بارداری: در طول بارداری، ویزیت های منظم انجام می شود و طول دهانه رحم بررسی می گردد تا توصیه های لازم برای کاهش خطر عوارض ارائه شود.
عوارض جراحی سرکلاژ
لازم به ذکر است احتمال بروز عوارض به عوامل مختلفی مانند سن بارداری، وضعیت دهانه رحم، وجود عفونت نهفته، تجربه تیم درمانی و رعایت مراقبت های پس از عمل وابسته است. آگاهی از عوارض احتمالی باعث می شود علائم هشداردهنده سریع تر شناسایی شده و درمان به موقع انجام شود. عوارض احتمالی سرکلاژ عبارتند از:
- زایمان زودرس
- انقباضات رحمی
- خونریزی واژینال
- عفونت واژن یا رحم
- پارگی زودرس کیسه آب
- درد لگنی یا گرفتگی شکم
- جابجایی یا پاره شدن بخیه
- تب و علائم عفونت سیستمیک
- نیاز به برداشتن زودهنگام بخیه
- باز شدن دهانه رحم با وجود بخیه
- تحریک دهانه رحم و التهاب موضعی
- مشکلات مربوط به بی حسی یا بیهوشی
- آسیب بافتی خفیف به دهانه رحم در حین عمل (نادر)
هزینه عمل سرکلاژ
هزینه سرکلاژ به عوامل متعددی وابسته است و نمی توان برای آن یک رقم ثابت در نظر گرفت. نوع مرکز درمانی (دولتی یا خصوصی)، روش انتخابی برای سرکلاژ، هزینه های اتاق عمل و تجهیزات مصرفی، دستمزد تیم پزشکی و همچنین نیاز به بستری یا مراقبت های تکمیلی از عوامل تعیین کننده هستند. علاوه بر این، شرایط بالینی بیمار مانند اورژانسی بودن عمل یا وجود بیماری های همراه در هزینه نهایی اثرگذار می باشد. برای برآورد دقیق، لازم است بیمار توسط متخصص زنان معاینه شود و جزئیات خدمات درمانی در مرکز مورد نظر مشخص گردد.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سرکلاژ روشی تخصصی برای حمایت از دهانه رحم در بارداری های پرخطر است که احتمال سقط دیررس و زایمان زودرس را کاهش می دهد. موفقیت این روش به تشخیص صحیح، انتخاب مناسب بیمار، زمان بندی دقیق و پیگیری منظم پزشکی وابسته است. با وجود مزایای قابل توجه، سرکلاژ باید با آگاهی از عوارض احتمالی و رعایت مراقبت های توصیه شده انجام شود. ارزیابی دقیق توسط پزشک متخصص و تصمیم گیری فردمحور، بهترین مسیر برای بهره مندی از این مداخله و حفظ سلامت مادر و جنین خواهد بود.
