زایمان زودرس یکی از نگرانی های جدی در دوران بارداری بوده که سلامت نوزاد و مادر را تحت تاثیر قرار می دهد. اما چه عواملی باعث می شوند که یک نوزاد زودتر از زمان مقرر به دنیا بیاید؟ آیا میتوان از این اتفاق پیشگیری کرد؟ بسیاری از مادران باردار با این سوالات رو به رو هستند و به دنبال راهکارهایی برای کاهش خطر زایمان زودرس می گردند. در این مقاله به بررسی علل و عوامل موثر بر زایمان زودرس، علائم هشداردهنده، روشهای پیشگیری و مراقبت های لازم خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
زایمان زودرس چیست؟
زایمان زودرس یکی از مشکلات جدی در دوران بارداری بوده که پیامدهای مختلفی برای نوزاد و مادر به همراه دارد. به طور کلی، اگر زایمان قبل از هفته 37 بارداری رخ دهد، به آن زایمان زودرس گفته می شود. اما چرا برخی نوزادان زودتر از موعد متولد می شوند و این اتفاق چه عوارضی دارد؟
نوزادانی که قبل از هفته 37 متولد می شوند به دلیل رشد ناکامل اندام های حیاتی در معرض مشکلات گوناگونی قرار دارند. شدت این مشکلات به میزان نارس بودن نوزاد بستگی دارد. هرچه نوزاد زودتر متولد شود، خطر عوارض بیشتر خواهد بود. در سال های گذشته، این عارضه یکی از مهم ترین دلایل مرگ نوزادان بوده اما امروزه با پیشرفت علم پزشکی و بهبود مراقبت های ویژه نوزادان نارس، میزان بقای آن ها افزایش یافته است.
علائم زایمان زودرس
در برخی مواقع با آگاهی از علائم میتوانید از بروز این عارضه جلوگیری کنید یا عوارض آن را کاهش دهید. البته لازم به ذکر است بیشتر زنانی که این علائم را تجربه می کنند دچار زایمان زودرس نمی شوند اما تشخیص سریع و مراجعه به پزشک نقش بسزایی در حفظ سلامت بارداری دارد. به طور کلی علائم این عارضه به شرح زیر است:
- خونریزی یا لکه بینی واژینال
- انقباضات رحمی منظم و فزاینده
- افزایش یا تغییر در ترشحات واژن
- گرفتگی شکمی شبیه به دردهای قاعدگی
- احساس فشار در لگن یا قسمت پایین شکم
- کمردرد مداوم یا متناوب به ویژه در ناحیه پایینی کمر
- ترشح مایع از واژن (احتمال پارگی زودرس کیسه آب)
- علائمی شبیه آنفولانزا مانند استفراغ، اسهال یا آبریزش بینی
توجه: در صورت مشاهده هر یک از این علائم باید به بهترین متخصص زنان در ونک تهران مراجعه نمایید تا از سلامت خود و جنین اطمینان حاصل نمایید.
دلایل بروز زایمان زودرس
زایمان زودرس یکی از مشکلات شایع در بارداری بوده که پیامدهای جدی برای نوزاد به همراه دارد. در بسیاری از موارد، علت دقیق این عارضه مشخص نیست اما برخی عوامل احتمال بروز این عارضه را افزایش می دهند. برخی از دلایل مهم بروز زایمان زودرس به شرح زیر است:
- بارداری چند قلویی
- سابقه بیش از یک سقط جنین
- نارسایی یا کوتاه بودن دهانه رحم
- اختلالات خود ایمنی یا افسردگی شدید
- خونریزی واژینال در دوران بارداری
- باردار شدن با لقاح آزمایشگاهی (IVF)
- تغذیه نامناسب قبل و در دوران بارداری
- کمبود وزن یا اضافه وزن قبل از بارداری
- سابقه زایمان زودرس در بارداری های قبلی
- اختلالات رحمی یا مشکلات مربوط به جفت
- مصرف سیگار، الکل یا مواد مخدر در دوران بارداری
- فاصله زمانی کوتاه بین دو بارداری (کمتر از 6 تا 12 ماه)
- ایستادن بیش از حد در محل کار یا انجام فعالیت های سنگین
- عفونت های خاص به ویژه عفونت مایع آمنیوتیک و مجرای تناسلی
- بارداری در سنین پایین (کمتر از 17 سال) یا بالا (بیش از 35 سال)
- بیماری های مزمن مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماری های قلبی یا کلیوی
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی مضر مانند دود سیگار، سرب یا آلودگی هوا
بیشتر بخوانید: چسبندگی رحم بعد از سزارین
عوارض زایمان زودرس
لازم به ذکر است به دلیل نارس بودن اندام ها و سیستم های حیاتی ممکن است با مشکلات جدی مواجه شوید که نیازمند مراقبت در بخش مراقبت های ویژه نوزادان (NICU) است. در ادامه به بررسی عوارض کوتاه مدت و بلند مدت این عارضه می پردازیم:
عوارض کوتاه مدت زایمان زودرس
- مشکلات قلبی
- مشکلات خونی
- مشکلات مغزی
- مشکلات تنفسی
- مشکلات گوارشی
- مشکلات متابولیکی
- مشکلات سیستم ایمنی
- مشکل در تنظیم دمای بدن
عوارض بلند مدت زایمان زودرس
- مشکلات دندانی
- مشکلات بینایی
- مشکلات شنوایی
- اختلالات یادگیری
- تاخیر در رشد و وزن گیری
- ناتوانی های حرکتی و رفتاری
روشهای تشخیص زایمان زودرس
پزشکان از روشهای مختلفی برای بررسی وضعیت مادر و جنین استفاده می کنند که شامل تست های آزمایشگاهی و بررسی علائم بالینی است. مهمترین آزمایش های تشخیصی این عارضه به شرح زیر است:
- اندازه گیری قند خون
- آزمایش خون کامل (CBC)
- بررسی تعداد گلبول های سفید
- آزمایش نوع خون و آنتی بادی
روشهای درمان نوزاد زودرس
نوزادان زودرس بعد از تولد در بیمارستان تحت مراقبت های ویژه قرار می گیرند. در این بخش، وضعیت حیاتی نوزاد مانند ضربان قلب، تنفس و سطح اکسیژن خون تحت نظر است. از آنجا که نوزادان زودرس قادر به بلع و مکیدن نیستند، تغذیه آنها از طریق لوله های وریدی یا لوله های وارد شده به معده انجام می شود. روش های درمانی نوزاد زودرس به شرح زیر است:
- دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) برای کمک به تنفس نوزاد
- تغذیه از طریق لوله برای نوزادانی که قادر به مکیدن یا بلعیدن نیستند.
- هود اکسیژن برای تامین اکسیژن از طریق وسیله ای که روی سر نوزاد قرار می گیرد.
- فشار مثبت مداوم راه هوایی (CPAP) برای باز نگه داشتن مجاری هوایی با فشار ملایم هوا
بیشتر بخوانید: شایع ترین عوارض بارداری
روشهای پیشگیری از زایمان زودرس
لازم به ذکر است همیشه پیشگیری از زایمان زودرس ممکن نمی باشد اما با رعایت چندین نکته ساده و مراقبت های به موقع میتوانید احتمال وقوع این عارضه را کاهش دهید. در اینجا روش های پیشگیری از این عارضه را بیان می کنیم.
- کاهش استرس
- نوشیدن آب کافی
- رژیم غذایی سالم
- فعالیت بدنی منظم
- ترک سیگار و دخانیات
- مراجعه منظم به پزشک
- انتظار برای زایمان طبیعی
- مراقبت های پیش از زایمان
- رعایت بهداشت دهان و دندان
- کنترل وزن و بیماری های مزمن
- اجتناب از الکل و داروهای بدون نسخه
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، زایمان زودرس یکی از مشکلات بزرگ در بارداری بوده که بر سلامت نوزاد تاثیرات بلند مدت و کوتاه مدتی دارد. نوزادان زودرس به مراقبت های خاصی نیاز دارند تا به طور کامل رشد کنند تا از مشکلات تنفسی، مغزی و سایر عوارض جلوگیری شود. پیشگیری از این عارضه از طریق سبک زندگی سالم، مراقبت های قبل از بارداری و توجه به علائم زایمان زودرس امکان پذیر است. با این حال، در صورت زایمان زودرس، پزشکان با استفاده از روش های درمانی مدرن مانند ونتیلاتور، CPAP و تغذیه از طریق لوله ها به نوزاد کمک می کنند.
